A Treasury of Ancient Adages and Proverbs, Axioms · Letter G
LITERA G.
¶ Gaine.
HOpe of gaine carieth a man thorow thicke and thinne.
Pericula maris spes lucri superat.
Impiger extremos currit mercator ad Indos,
Per mare pauperiem fugiens per saxa per ignes. Horat.
Solent nautae festinare, lucri sui causâ.
Invitat ad se terra pinguis advenas.
—Quid non mortalia pectora cogit auri sacra fames?
Effodiuntur opes ir…itamenta malorum. Ouid.
To day for me, to morrow for thee.
EueryEvery man for himselfe.
Suae vtilitati serviendum est cui{que} quantum sine alterius injuria fieri queat. Cic.
Nequicquam sapit, qui sibi non sapit. Eurip.
Proximus egomet mihi. Terent.
Hee hath bought honie too deare, who hurteth his handes in the getting of it.
A man may buy golde, or honour too deare.
Magno emptum incommodum.
— Nocet empta dolore voluptas. Ouid.
Stultè emitur ipsa pretio poenitentia.
Omne lucrum non bonum est.
Euill gaine commeth in at the doores, and goeth out at the window.
That is gotten in the shire, is lost in the hundred.
EueryEvery gaine is not good.
Lucrum omne, non est omnino homini vtile.
Iniusta lucra breues habent voluptates.
Malè parta, malè dilabuntur.
Luxuriosè absumuntur, quae obvenere per scelus.
Est etiam profectò, vbi damnum praestat facere, quàm lucrum. Plaut.
Lucrum honestum est, per quod nemo laeditur.
Turpia lucra calamitatem afferūt.
Quod praeter jus dulce est, in fel vertitur.
Where are sheepe, there is wooll.
Light gaine maketh heauy purses.
His plow alwayes goeth.
EueryEvery little maketh a mickle.
Where Bees are, there is honie.
Vbi apes, ibi mel.
Vbi oves, ibi lana.
Vbi arva, ibi segetes.
Magnum vectigal parsimonia. Cic.
—Quae non possunt singula, multa juvant.
Qui negligit parua, excidet majoribus.
Raw leather will stretch.
Fides in pecunia perspicitur. Cic.
Nullus sine auctoramento malus est. Sen. Epist. 4. lib. 7.
foreign.
Lucro sapientia devincitur.
Auarus hostis clàm palámque est omnium. Chrys.
foreign. Isoc. de pace. i. iniustitia est probrosa, sed lucro afficit.
Nemo absque lucri spe, scelesta perpetrat. Cic. pro Roscio Amerino.
Hee buyeth and selleth, and liueth by the losse.
Hee may put his winnings into his eye, and see neuer the worse.
Pro quaestu sumptum facit.
Res non potest consistere, vbi quaestum superat sumptus.
Miseram merit messem.
Haud scit hoc paulum lucri, quantum damnum apportat.
Stultè emitur ipsa pretio poenitentia.
All for wh…t will ye giuegive me.
Atticus moriens manum porrigit. Diog.
Homo mercenarius. Cic.
Argentanginam patitur. Cic.
Luti baiuli nihil nisi nummo dato faciunt. Plaut.
Bonus lucri odor ex re qualibet.
Togâ sagó{que} cuncta spectant praemium. Quint.
Mercenarius praestolatur finem operis sul.
Lucro innocentiam, sapientiam, opinionem bonam mutat. Sen. Epist. 115.
EueryEvery man for his owne purpose.
EueryEvery man will hauehave his owne turne serued.
Masters louelove seruices, and not the seruants.
Tam diu vobis cordi sumus, quàm diu vsui.
foreign. i. Quamdiu quis aliquo vtatur, tamdiu eum videtur curare. Demost. Epist. 32.
Men will straine hard for profite, or aduantage.
Bonus lucri odor ex re qualibet. Iuven.
In poculis, loculis, & pecuniâ
Explorantur homines. Ex Rabbinis.
Avaritia est mater scelerum.
foreign. i. omnes lucro victi serviunt.
Improbis nihil honestū est, quod est vacuum pecuniae.
Quod fuit aliis fructuosum, sibi turpe nemo aestimat. Pater. lib 11. c. 3.
Lucrum in arcâ, damnum in conscientiâ. ex Rab.
Lucrum ni esset, nemo malus esset.
Quod index auro, id aurum homini. Cic.
Vnde habeat, curat nemo, sed oportet habere. Ennius.
Happie are those children, whose fathers goe to the deuil.
Diues aut iniquus est, aut iniqui haeres. Plaut.
Nunqûam vir aequus, dives evasit citò.
Salvete equorum filiae. Aristot.
¶ Garments.
Silke and sattin maketh not a gentleman.
Habitu similes sunt, quisunt virtute impares. Plau.
Nemo pius habitu corporis censet suos. Theatetis.
Aurum serica vestis amat. Pont.
Induit ornatas & mas & faemina vestes. Mant.
Pulchrum ornatum turpes mores peius caeno polluunt. Plaut.
A man may know a beautifull bird by the feathers.
Ex plumis dignoscitur ales.
Gratior est pulchro veniens de corpore virtus. Virg.
Vestis virum facit. Quint.
¶ A Gentleman.
Hee is a gentleman that hath gentle conditions.
Virtute decet non sanguine niti.
Noti magis patritij sunt, quàm nobiles. Sen.
¶ Gentlenes.
As gentle as a lambe.
As tame as a pigeon.
Sedens columba. Suid.
Mitior columba. Diog.
Oleo tranquillior. Plaut.
Apio
mitior.
mollior.
Eius comita…em omnes agnoscunt.
Cerâ tractabilior. Hor.
Auriculâ infimâ mollior. Cic.
A man with sweet and delicate words shall passe farre.
GiueGive faire words, and thinke what you will.
Good words doe no harme.
De inimico ne loquaris malum si cogites. Sen.
Magnum timoris remedium est clementia. Sen.
Responsio mollis auertit excandescentiam.
Gratiae cum musis miscendae.
Vis blando latet imperio.
Laude & obsequio vincuntur homines.
Mirabile est, quantum conciliat animos hominum comitas & affabilitas sermonis. Cic.
Facilitate nihil melius homini & clementiâ. Cic.
A good prince is a seruant to his subiects.
A prince must liue with his subiects, as a father with his children.
Decet timeri Caesarem, at plus diligi.
Principis est virtus maxima, nôsse suos.
Cum iustitiae aculeo, mel clementiae est commiscendum.
Clementia in principe est virtus maxima.
Amor & beneuolentia plus metu, apud subditos valet.
Rex bonus cum ciue vivit, vt pater cum filio.
Quaere amorem apud populares, apud hostes metum.
Mitiùs imperanti melius paretur. Sen.
A prince ouer-gentle shall not long raigne.
Metus est regionis munimentum fortissimum.
Paena & praemio conseruatur respub. Cic.
Qui proditoris miseretur, crudelis est. Quint.
Regna metu continentur.
A mercifull prince shall long raigne.
Clementia in principe quò rarior eò mira bilior. Sen.
Tutum est imperium, quod munit beneuolentia. Aem. Probus.
¶ Gessing or coniectures.
An astronomer is no prophet.
Mentiuntur astrologi.
Non mentiuntur astra, at ipse tu tibi.
Arioli non semper verum praedicunt.
A mans mind often giueth him warning of euill to come.
Mens est praesaga futuri. Virg.
Inest animis praesagitio extrinsecus iniecta, & inclusa diuinitus. Cic.
Sunt imminentis fati poesagia.
The halfe sheweth what the whole meaneth.
Hee that hath but halfe an eie may see it.
Vel caeco apparet. Plutarch.
Argumentum morum ex minimis potes colligere.
Ex scintilla verae lucis fontem agnoscimus.
A man may know by his colour, what is his dolour.
A man may know his disease by his water, and by the feeling of his pulse.
By a little bit, a man may see what the bread is.
A man may see day through a little hole.
Corporis figura tacita, qualis homo sit, indicat.
De facie exteriore conspicies ingenium interius.
Manu ac sigillo deprehendas epistolam. Cic. B. orat. in. Cat. c. 5.
Impudens oculus, impudici cordis nuntius.
Tacente lingua saepe vultus garrulus.
Signa doloris vultu, voce, verbis,
Collachrymatione ostendit.
Externa hominis eius interna detegunt.
Ex praeteritis futura conjicit.
He is a witch.
Planè hic diuinat. Ter.
Vsu peritus hariolo velocior.
Qui optimé coniectat, hunc vatem perhibebo optimum. Cic.
Tute quidem meum animum gestas, scis quid actutus siem. Plau.
He hitteth the naile on the head.
Rem acu attingit. Ter. Plaut.
Dicit vti res est.
Vates est optimus, quia optimè conjicit. Cic.
Scopum attigit. Lucianus.
Tu quidem animum meum gestas, scis quid acturus siem. Plaut.
Nullo errore dicit. Cic.
Hic Rodus, hîc saltus.
Ostij limen tetigisti.
¶ Gifts, or rewards.
Gifts blind the eies.
Auro loquente nihil quaeuis pollet oratio.
Oblatio muneris est tinea regiminis.
Munera occaecant oculos. Prou. Solomonis.
Quicquid aurum oppugnat, expugnat.
He giueth his cloake for a gowne.
Parum tribuit vt ampliùs accipiat. Hier.
It is a more blessed thing to giuegive, then to receiue.
Omne agens est melius passo. Aristot.
Beatius est dare quàm accipere. Act. 20.
foreign.
It is good to take a good offer.
Arripienda quae offeruntur.
Stultus est, qui quaeoffert opportunitas, non amplectitur.
Quis nisi mentis inops oblatum respuat aurum?
Homo ne quisquam diuum spernat munera.
What is freer then gift?
Tu bene si facias, non meminisse sat est.
Quod rectè datum est, non licet rursus eripi. Plaut.
Non est beneficium quod in quaestum mittitur.
Dignus est perdere, qui cum beneficium dedit, de recipiendo cogitat.
Beneficiorum vsus est gratuitus. Sen.
foreign. Theophrast.
Beggars must be no choosers.
A man must not looke a giuen horse in the mouth.
A man must not throw a gift at the giuers head.
Cum quid datur, dantem accipe.
Nihil recusandum quod donatur. Hom.
Equi donati dentes non inspiciendi.
Donum quodcunque dat aliquis, proba. Strabo.
Siquis dat mannos, non quaere in dentibus annos.
Beneficium qui dat, vult gratè accipi. Sen.
¶ Gluttony.
A swine ouer fat, is cause of his owne ruine.
Porcus obesus.
Auarus ipse suae miseriae causa. Syr.
Actaeon praeda fuit canibus. Ouid.
Inuidetur foelicibus maximè.
Bos saginatus ad lanienam.
Se malè custodit, quem dives copia prodit.
Ditiores magis periclitātur quàm pauperes.
Qui multiplicat carnem multiplicat vermes. E Rabbinis.
In fulnesse there is forgetfulnesse.
The body is better cladde, then the soule.
As fat as a foole.
foreign.
Venter auribus caret. Plu…arch.
Vile illi honestum est, cui corpus est charum nimis.
Ignaua animalia, si suggeras cibum, torpent iacentque. Aristot.
Omne superuacuum pleno de pectore manat.
Mente non rectè vtuntur, multo, cibo & potione completi. Cic.
Pinguis venter non gignit sensum tenuem. Hieronymus.
A full stomacke is a winde-mill.
Cibus indigestus corpus corrumpit, inflatum & hydropicum reddit. Ber…h.
Gulosus aperit os in ructatione & fastidio. Idem.
He that eateth vp all at dinner hath nothing for supper.
Culina faedum exitium est patrimonij. Sen. de benef. c. 10.
Festo die siquid prodegeris, profesto egere licet, nisi peperceris.
Venter ci pro solario est. A…lanus.
Nec auara seruat crastinas mensa dapes. Mart. 5.
Hee that eateth vp the feathers, will eat the fowle.
Vnà cum puluisculo.
Qui deglubit pecus tondebit.
Vnà cum ipsis manipulis.
Omnia aufert. Suid.
Vorat hamum. Plautus.
Voracior purpurâ. Athenaeus.
He careth not how good his drinke be, so his bread …e good.
Coquus non curat caudam insignem esse, hostia dum pinguis siet. Ex Lucilij carminibus.
Nectar & ambrosiam appetit.
He is fed as full as a tun.
He cherisheth his corps.
A good trencher man.
Multis seruit, qui corpori seruit. Sen.
Famam incitat, non sistit caena splendida.
Ei venter pro solario est. Ammia.
Cor habet in ventre gibbosus.
Fruges consumere natus.
Saburratus. Plaut.
— Telluris inutile pondus.
Vndique conquirit suauitates. Cic.
Curat cuticulam. Hor.
Indulget genio. Ter.
All his minde is on his meat.
Ficus auibus gratae. Athenaeus.
Asinus esuriens non curat fustem. Aristoph.
Venter auribus caret.
Venter ei pro solario est.
Venter non habet aures. Plutarch.
Bonum suum cibo metiuntur bestiae.
Alijs lingua, alijs dentes.
Culina faedum exitium est patrimonij. Sen. lib. 1. de benef. c. 10.
He would eat finer bread then is made of wheat.
Delicatorum hominum luxurians gula. Gell.
Non placent suerae dapes.
—Quae sitorum terrâ pelagóque ciborum
Ambitiosa fames, & lautae gloria mensae.
— Quaerit inemptos
Luxuries nocitura cibos.
Homo delicati palati.
Eruditum habet palatum.
Pascitur vix caelo & terrâ. Sen.
Gulosi curiositas non satiatur.
Surfet killeth more then the sword.
Strangulat in mensa plures gula quàm necat ensis.
Propter victus simplicitatem homines rarò in morbis incidunt. Diodor. Biblioth. l. 3.
Morbos parit plures repletio, quàm cibus. Plutarch.
Morbos multos fercula multa ferunt.
Causa non vnius morbi crapula.
Innumerabiles morbi supplicia luxuriae. Sen.
Miserabilior ex cruditate quàm ex fame macies. Idem.
Licorish mouthed licorish tailed.
Semper saturitati iuncta est lasciuia.
Saturatis contubernalis Venus.
Saturo Venus adest, non famelico.
Castitas in delicijs periclitatur.
Sine cerere & Baccho friget Venus. Ter.
Est saturitatis contubernalis Venus. Petron. in Satyrico.
¶ Glory.
All the glory of the world is but a blaze.
Sic transit gloria mundi.
Fumosa gloria.
Gloria non est nisi visio vana.
Miserum est alienae incumbere famae. Iuuen.
Glory is but the breath of mens mouthes.
Quid est gloria nisi visio vana?
Est omnium servus qui servit gloriae. Chrysost.
Vulgi favor incertus.
Honor est aura celerrimè fluens. Tyrt.
Gloria est vanum & volatile quiddam auráque mobilius. Sen. ep. 4. lib. 22.
Renowme commeth from many mens mouthes.
Gloria est temporis fastus, labilis.
foreign. Non. Dio.
¶ God Almighty.
God will prouide.
God that sendeth mouthes will send meat.
Faith seedeth in famine.
Deus prouidebit. Gen. 22.
Omnia a Deo donantur, quibus egemus.
Deus servat & pascit nos, citra curam nostram
That which iustice doth not, God doth.
Homicidam seruatum è mari vltio non sinet viuere. Actor. Apost. 28.4.
Vindicta Dei non dormit.
All must bee as God will.
Man purposeth and God disposeth.
Man doth what he can, and God what he will.
Si Deus voluerit.
Nil agimus, nisi sponte Dei.
— Deus est, qui donat & aufert.
Fata regunt homines. Ouid.
Et cum fata volunt, bina venena juvant.
foreign. i. In Deo rerum exitus.
foreign. i. Cum Deo quisque ridet & flet.
Ex Deo sunt omnes causae causarum. Sen.
foreign i. Bona & pejora Deorum in genibus sita sunt.
foreign. i. Iupiter est principium, medium, & à Iove omnia fiunt.
Eveniunt non quae nos instituimus, sed quae Deus decrevit.
Praevertit anchorae jactum Deus.
Mutare frustrà tentet quis fatalia.
Nihil deest avibus, pecora in diem vivunt, feris in alimentum solitudo sufficit. Sen.
Deus pater & pastor noster.
God is more enclined to mercy then iudgement.
God doeth powre out his fauours, but doeth onelyonly distill and drop downe his corrections.
Deus est ad iram tardus, & facit misericordiam in mille generationes.
Tardus ad poenam, ad salutem cunctis celer est Deus.
Gloriatur misericordia Dei adversus damnationem. Iac. 2.13.
Hee that counteth without God, hath neither counters nor Arithmeticke.
Sperat quidem animus, sed quid eveniat Deo in manu est. Plaut.
Impiorum consilia non succedunt.
Praevertit anchorae factum Deus.
God seeth all things.
Deus omnia novit.
Deus memor est fandi atque nefandi.
Lumina quis fallet semper aperta Dei.
foreign.
foreign. id est, Omnia humana Deus aspicit.
Deo nihil occultum.
foreign. i. omnia videt.
Iovis omnia plena. Virg.
God is still in heauen.
foreign.
Respicere assuevit melior afflictos Deus.
Coelum adhuc volvitur. Theocr.
Fata Deúsque tum spectantur, spes humana vt deficit.
Dum spiro, spero.
Deus subitò apparet.
Hee that is without God, hath nothing.
Deo adversante omnes creaturae adversantur.
Vbi Deus non est, ibi nihil.
When God will, at all windes it will raine.
Adhuc Deus aliquis nos respiciet.
Deo favente, pervia invia omnia.
Dei auxilium est in adversis praesentissimum.
The grace of God is worth a faire.
Propitius Deus optima haereditas.
Spes fidelium Deus.
De divina misericordia est amplius sperandum, quum humana praefidia deficiunt. Ambros.
Vertit benè omnia Deus.
Deus vltrò bona suppeditat. Stobaeus.
¶ Golde.
If riches bring feare, golde is bought too deare.
A man buy golde too deare.
Saepe solent auro multa subesse mala.
— Misera est magni custodia census.
foreign.
Res inquieta in seipsa est foelicitas.
Bibitur auro venenum. Horat.
Auri custos non habet securitatem.
Sub auro vivit servitus.
Magna fortunae dona non sunt sine metu.
Nimio emptum incommodum.
Cui deest securitas, quies perit Sen.
Men drinke poison in golden pots.
Fraus sublimi regnat in aulâ. Sen.
Venena non dantur, nisi melle illita.
Bracteata est regum foelicitas.
Aurea miscet pocula sanguis. Sen.
Est personata divitum foelicitas. Chrysost.
Golde is the handmaide of honour.
Pecuniae oportet imperare, non servire: pecunia si vti scias, ancilla est: si nescias, Domina. Sen. Epist.
Bona est (imperante animâ) pecunia. Idem.
Divitiae apud sapientem virum in servitute sunt. Sen.
Golde is the pleasure of the eye.
He that hath golde and laugheth not, is neere his ende.
Mortalibus nihil charius pecuniâ. Horat.
O loculi dulces, jucunda pecunia. Architren.
Pecunia amores hominum & coelitum movet. Sen.
Excaecat auri fulgor vel fortissimos. Onosander.
Golde is a cordiall preseruatiue.
Golde is the fruit that is alwayes ripe.
Money neuer commeth out of season.
Quis nisi mentis inops oblatum respuit aurum?
Omnium est dulcissimum accipere.
Golde hath more strength then Hercules.
Golde expoundeth the Lawe and the Glosse.
Golde an hooke.
foreign. i. Aurum est valentius decem millibus verborum.
foreign. i. Dona Deos flectunt & venerandos Reges.
foreign. i. Pecuniae cedunt omnes.
Pecuniosus quamvis sit nocens, damnari non potest. Syr. Cic.
Qui multa rapuerit, & pauca suffragantibus dederit, salvus erit. Lamprid.
Virtutem & sapientiam vincunt testudines. Iul. Pollux.
Pecuniae obediunt omnia.
Pecunia est potens telum militibus.
Pons aureus sternendus meditanti fugam.
Leges vi, ambitu, pecuniâ turbantur.
Aurum lex sequitur.
Paucis fides carior quàm pecunia. Salust.
¶ Goodnesse.
There are in goodnesse degrees.
One man is better then another.
It is better to be a Martyr, then a Confessour.
Brafidas vit bonus, sed Lacedemon multos habet meliores.
Bonum simpliciter est praestantius eò quod est aliquo respectu bonum.
Illud est melius, quod bono est propinquius. Arist.
Crotoniatarem postremus, reliquorum Graecorum primus.
foreign.
Deus bone, homo homini quid praestat!
Servus servo, praestat Dominus Domino. Ter.
You can neuer bestow your goods better.
In bono hospite atque amico, quaestus est, quod insumitur. Plaut.
Quod bene fit bonis, haud perit.
Beneficium vbi das dignis, omnes obligas.
Officia sapienti delata, haud occidunt.
Thesaurus est beneficium datum probo.
In lucrum cedunt quae benè meritis conferuntur. Sen.
His non insidiabitur Medus.
Extra fortunam est, quicquid donatur amicis.
Pulchrum est serere beneficium, vt metere possis fructum. Cic.
¶ Good turnes.
Benefits binde.
One good turne requireth another.
Gratia gratiam parit.
Nihil est vicissitudine officiorum jucundius.
Par est referre pro beneficio gratiam.
Manus manum lavat.
¶ Greatnesse.
The greatest crakes are not alwayes the best.
A great head, and a little wit.
Maiore corporum sarcinâ animus eliditur. Sen.
In Centauris mens non inest.
Nullus, magnus, malus, piscis. Athen.
In tam vasto corpore nullus ingenio aut menti locus.
Fungus putidus, quanti est, tanti est, nihil sapit, nihil sentit. Plau.
Corpus sine anima.
Pinguis venter non gignit sensum tenuem.
¶ Grudge.
Glowing coales sparkle often.
Ira omnium tardissimè senescit. Sen.
Empedoclis simultas Diogenian.
Cum spiratira sanguinem, tegi nequit. Sen.
Quamvis tegatur, proditur vultu furor. Sen.
Corpus aegrum pusillis concuti offensis solet. Marc. lib. 4. c. 4.
¶ Guests.
An vnbidden guest, must bring his stoole with him.
foreign.
Stabit post valvam non invitatus ad aulam.
Myconiorum more, hospes invocatus adest. Gell.
Ad convivium non accesseris antequam voceris. Cato.
Musca, canes, mimi, sunt ad convivia primi.
A guest better lost then found.
Hospes indigenam
cepit.
vincit.
A page hospitem in tempestate.
Barbarum hospitem mihi in aedibus nihil moror, sat litium est.
Myconius vicinus. Suid.
Patent fores, exeat.
He that commeth eueryevery day, shall hauehave a cockeney:
But he that commeth now and then shall hauehave a fat henne.
Post tres saepe dies, piscis vilescit & hospes.
Ni sale conditus sit, vel specialis amicus.
Piscis nequam nisi recens. Plaut.
Rei non bonae consuetudo pessima est.
Hospites tam diu grati, quàm diu recentes. Cic.
Vnum diem hospes gratus, ergo abi altero.
¶ Guide.
No maruell it is if the Impes follow, when the deuill goeth before.
Qualis Dux, tales Comites.
Dominatoris attendentis verbo falsitatis omnes ministri sunt improbi. Solom. Prov. c. 29. v. 12.
Sub rege tyranno nocens fit, non quaeritur. Sen. Agamemnon.
Gravissimus morbus qui diffunditur à capite.
Principes plus nocent exemplo quàm peccato.
E radice vitiata pullulat arbor putrida.
Non potest quisquam parêre rectè, vbi Rex malè imperat. Aristid.