A Treasury of Ancient Adages and Proverbs, Axioms · Letter Q – Letter R
LITERA Q.
¶ Question.
LIke question, like answer.
Qualis interrogatio, talis responsio.
Quo casu quaeris hoc respondere teneris.
A man must not shape an answer before that he know the question.
Respondere ad aliquid, cum nondum audieris & stultum & ignominiosum. Prou. 18. c. 3.
Priusquam partem audieris vtramque, ne iudicem agas.
¶ Quickly.
At a trice.
In a moment.
E vestigio.
Dictum, ac factum. Ter.
Iovis quadrigis. Plaut.
Citiùs quàm asparagi loquuntur. Suet.
As quicke as a Bee.
Ocyor accipitre. Hom.
Pegaso velocior.
Talaria induit. Cic.
Celer, vt mens & ala. Hom.
Verus obediens mandatum non procrastinat. Bern.
¶ Quietnesse.
He that will line in peace, must heare, see, and say the best.
Little said, and soone amended.
Of little medling commeth great rest.
It is better to play with the eares, then with the tongue.
Nihil aequè prodest ad vitam tutam, quàm quiescere, minimum cum alijs loqui, tecum plurimum. Sen.
Heu, quantum miseris lingua nocere potest.
foreign. i. peregrinus cum sis, sis quietus & bene habebis.
Libentiùs audias quàm loquaris.
—Nulli tacuisse nocet, nocet esse loquutum.
Fideli tuta silentio merces.
It is good to keepe himselfe quiet.
It is good to sleepe in a whole skinne.
foreign.
Si cupias pacem, linguam compesce loquacem.
Periculosa res est temeritas, bona est quies.
Negotiosa res est litigare.
Cùm licet fugere, ne quaere litem.
Testudo intra tegumen tuta est. Luc.
Sapiens mavult esse in pace, quàm in pugnâ.
Innocuus alium aspicium meum habentem malum.
A little with peace, is better then a great deale with warre.
Crede mihi, benè qui latuit, benè vixit, & intra
Fortunam, debet quisque manere suam.
Malo domi meae vivere sine periculo, quàm alienae cum periculo.
Etiam pacem volunt, qui possunt vincere.
Egere praestat in solo, quàm divitem sulcare fluctus.
Iniquissima pax est iustissimo bello anteponenda. Cic.
— Pax optima rerum.
It is not good to wake a sleeping dogge.
Quum furor in cursu est, currenti cede furori.
foreign.
Litis praeteritae noli maledicta referre. Cato.
— Plus foetent stercora mota.
Te mulentus dormiens, non excitandus. Theog.
LITERA R.
¶ Rare, or scarce.
HArdly gotten, the more esteemed.
Farre fet, and deare bought, are dainties for Ladies.
Pleasure is not pleasant, vnlesse it cost deare.
Quae rara, chara.
—Magis illa juvant, quae pluris emuntur. Iuve
Sordent obvia.
Fiunt pluris empta charè, quàm quae vltrò nanciscimur.
Rebus suum constituit pretium raritas.
Aegrè, sed tamen contingit.
Ei nihil nisi exoticum placet.
Empta solet carè, multum medicina juvare.
Charius est quicquid multa mercede paratur.
Omnia praeclara, rara. Cic.
Vulgo videtur optimum quod quaeritur.
Quod semper est paratum, non semper juvat.
Non veritate at raritate, aurum bonum est.
One suite of good apparell is worth two of badde.
A legge of a Larke is worth two of a Kite.
A piece of a Kidde, is worth two of a Catte.
foreign. i. Senectus leonum melior florentium hinnulorum juventa. Stobaeus.
foreign.
Vnicum malim Catonem quàm trecentos Socrates. Flor.
Rara avis. Persius.
Meliorem neque tu reperies, nec sol vidit. Plato.
Plus est in vno saepe, quàm in turba, boni.
Atheniensis siquis probus est, egregiè probus est. Plut.
Crotoniatarum postremus, reliquorum Graecorum primus. Strab.
Camelus vel scabiosus, complurium asinorum portat onera. Syne.
Brasidas quidem vir bonus, sed Lacedaemon multos habet praestantiores. Plutarch.
Thicke sowen, and thin come vp.
A good man is hard to be found.
Rerum praestantissimarum maxima est raritas.
Eximias res ipsa raritas commendat. Sen.
Bonus vir vnum è millibus.
Alba avis.
Phoenice rarior.
Niger cygnus. Pers.
Copia bonorum rara est.
Ex magno intervallo generatur vir bonus. Sen.
Optimum quodque rarissimum.
An horse amongst an hundred, and a man amongst a thousand.
Praestantissimarum rerum summa raritas est. Cic.
Non vnus è multis, sed è multis singularis. Cic.
Pars major vincit meliorem, vbi numerantur, non expenduntur sententiae. Liv.
None is so discreete, but that he may be ouer seene.
Sapiens aliquando opinatur. Cic.
Semel insanivimus omnes.
—Nemo sapit omnibus horis.
No tale can tune him to take heede.
If he bee set on a pitch, none can turne him.
Ad projectam audaciam quasi sideratus
— Monitoribus asper.
Discere & audire & meliori cedere non vult.
Perversa ingenia confundit audacia.
Ne Deus quidem auxiliatur ijs, qui pericula appetunt.
Ludibrium debet ventis, quisquis non cavet.
Paucis temeritas est bono, multis malo. Phadrus ex Aesopeae fabulae fine.
Exitij nulla ratio. Plutarch.
Egon' vt cavere nequeam, cui praedicitur. Plaut.
A foole answereth to a question before that he be asked.
He leapeth ouer a style, before that he come at it.
Natura in suis operibus non facit saltum. Arist.
foreign.
Ad rem nondum auditam respondet.
Respondere ad aliquid, quod nondum audîeris est stultum & ignominiosum. Prov. Sol.
Hee selleth the Beares skinne, before that the Beare is killed.
Hee goeth a gleaning before that the Cart hauehave caried.
Ante vindemiam uvas colligit.
Priusquam sortiatur, communia devorat.
Ante captos pisces, salem aquae misces.
Aedilitatem gerit sine populi suffragio. Plaut.
Hee that reckoneth without his hoste, shall reckon twice.
He prouideth sauce before meate.
Hee counteth his chickens before that they be hatched.
Deus rem judicatam in terris, iterum judicat. Plaut.
Curtius purpuram bis tinctam cogitat, sed eum infector moratur. Cic.
Capra nondum peperit, hoedus autem in tectis saltat. Zenod.
foreign.
Ajax absque Deo pugnans, arrogantiae suae poenas dedit.
Copiarum magnitudo, apparet post victoriam.
Merx cujus est, eius est & indicatio.
Pellem vendit nondum confecto vrso.
Auxilio Dei opus habebat Hercules.
Ante lentem auget ollam. Athen.
Priusquam initium rectè constituerit, de fine cogitat.
Ante victoriam, encomium canit.
Ne jactet qui accinget se, ac qui discingit. 1. Reg. 20.11.
¶ Reason.
Let reason rule all your actions.
Ratio voluntatem, instruat non destruat.
Vana est doctrina, ratio ni accesserit.
Consilia saepe perdit optima impetus.
Deum sequere. Plutarch.
Ratio sapienti pro necessitate. Plinius Iunior.
Recta ratio legis vicem obtinet. Philo Iudaeus.
¶ Recompense.
Selfe doe, selfe hauehave.
As you brew, so you shall bake.
Vt sementem feceris, ita & metes. Cicero.
Qualis interrogatio, talis responsio.
Dedit malum, accipiet.
Tute hoc intristi, tibi totum est comedendum.
Set the Hares head against the Goose gibblets.
Hostimentum pro operâ. Plaut.
Certis operis & officijs quod violatum c st, compen sari dbet Demost.
Par pari dato, hostimentum est opera pro pecuniâ. Plaut.
Pro bonis glomi. Suid.
Hee shall hauehave such as he bringeth.
One all word craueth another.
Desinant maledicere, facta ne noscant sua. Ter.
Quoties iudicamus, toties de nobis iudicatur. Cic.
Quod ab illo allatum est, sibi relatum putet. Tere…t.
Qui quae vult dicit, quae non vult audiet. Terent.
¶ Reconciled enemie.
Beware of a reconciled enemie.
Etiam vulnere sanato cicatrix manet.
Ficta citò ad naturam redeunt suam.
Corpus aegrum vel pusillis concuti offensis solet. Marcell. l. 14. c. 11.
¶ Recreation.
A Bow too much bent will be broken.
Whetting (viz. of kniues and sithes) is no letting.
— Major post otia virtus.
Arcus nimis intensus rumpitur.
— Post multa virtus opera laxari solet.
Miscebis serijs jocos. Sen.
Detur aliquando otium. Sen.
Otia corpus alunt, animus quo{que} pascitur illis. Ovid.
Claudite jam rivos pueri sat prata biberunt Virg.
Misce consilijs stultitiam brevem.
foreign. id est, Desiste à …aboribus, quum adhuc laborare queas.
foreign.
Otij fructus non contentio animi, sed relaxatio. Cic.
Stare diu nescit, qui non aliquando quiescit.
Ex assiduitate laborum oritur animorum hebetudo quaedam & languor.
Laboris condimentum est otium.
Dandum aliquod intervallum animo vt remittatur, non vt resolvatur. Sen.
Strenua ingenia quô plus recessus habent, eò majores impetus dabunt. Idem.
A man must make holy day, when his worke is done.
Laboranti necessaria est requies.
Otium debet esse laboris condimentum.
Feriae non concedendae ignavis.
Pensum est absolvendum.
Hee that neuer easeth himselfe, fainteth.
Liber non est qui non aliquando nihil agit. Cic.
Excitatur otio vigor. Sen.
Omnibus quidem prodest animum subinde relaxare. Sen.
Iocandum vt seria agas. Arist.
Fertilibus agris si imperas, exhauries. Seneca.
EueryEvery venimous beast hath his counterpoison.
Mille mali species, mille salutis erunt. Ovid.
Remedium est cuique malo.
— Illa manus sanat quae vulnera fecit.
¶ Remedie.
The remedie is worse then the disease.
Mala sunt remedia, quibus non sanantur, sed recrudescunt vulnera.
Apage eiusmodi salutem cum cruciatu quae venit.
Mala est medicina, vbi aliquid naturae perit. Seneca.
¶ Repentance.
He turneth a new leafe.
He turneth an ill beginning to a good ende.
Calculos reducit.
Vertit vela. Hor.
Consilium in melius mutat.
Recta opinione corrigit pravam consuetudinem.
Optimus poenitentiae portus, vita nova est.
Funem reducit.
Criminis medicina princeps ipsa poenitentia. Arrian.
Hee goeth farre that neuer turneth: vide Amendment in litera A.
Repentance costeth deare.
Docti calamitate sapimus.
Gravis animi poena est, quem post factum poenitet. Sen. in prov.
Magno emitur poenitentia.
Non admiseris cujus postea poeniteat.
Hee that faulteth and amendeth, recommendeth himselfe to God.
Fidelissimus est ad honesta ex poenitentia transitus. Senec.
Resipiscentes in gratiam recipiuntur.
Satius est recurrere quàm malè currere. Luc.
¶ Report, or rumour.
A tale in the carying is made more.
— Auditis aliquid novus adijcit auctor,
Mixta — cum veris passim commenta vagantur.
— Verum addere falso
Gaudet, & è minimo sua per mendacia crescit. Ovid.
Fama volat transit{que} modum quocunque feratur.
In majus auget fama omnia.
Fama malum — vires acquirit eundo. Virg.
Multa adijcit cum incremento internuntius.
Pennata est fama. —
Report is a lyar.
A false alarum.
Apud timentes falsa pro veris valent. Claud.
Pro veris vana maximè in bello valent.
Belli indictio est ferè imaginaria.
Etiam viros fortes subitis terreas.
Multa terrori habita nocte, vertit in risum dies.
Intelligencers are not Euangelist.
That the spies bring is not alwayes Gospel.
Aliter dictum, aliter relatum:
Mentiuntur multa catasco…i.
Rumores suntincerti.
A man must not beleeue eueryevery report.
Fractas qui gerunt aures, ista ci… cumferunt. Gal.
Non quibuslibet temerè crede… dum.
Contemne famam, fama vix vero favet. Sen.
¶ Reproofe.
He hath giuen him a theame.
He toucheth him to the quicke.
Scrupulum abcunti injecit.
Aliquid religionis ei attulit.
Tangit vlcus. Terent.
Illum vrit, pungit, malè habet. Cic.
Refricuit cicatricem. Idem.
Radit ad cutem vsque. Sopocl.
Aculeos reliquit in animo ejus.
¶ Restitution.
Let eueryevery man hauehave his owne.
Owne is owne at the reckonings end.
Suum cuique reddendum. Cic.
Omnis aequitas tollitur, si habere suum cuique non liceat. Cic.
Rempub. fides continet quae nulla esse potest sine iustitiâ. Cic.
Non tollitur peccatum, nisi restituitur ablatum.
Reddat libenter qui libenter accipit.
Hoc reddere quod acceperis, jus Gentium. Ex Iano Grutero.
Giuing is dead, and restoring is dying.
Siquis quid reddat, magna est habenda gratia.
Si pecuniam exigere cupias, vel illud quod credideris perdas, vel amicum amiseris.
¶ Reuenge.
You shall hauehave such as you bring.
I am prouided for you.
Vim vi repellere licet. Cic.
Si tibi machaera est, & nobis vrbina est domi. Plaut.
Ab altero expectes, alteri quod feceris. Mimus.
foreign. Hom. id est, Meum telum acuminatū intus.
Si tibi fint ruri virgae, est & mihi tergum domi.
God commeth with woollen feete, but striketh with yron hands.
A pot going oft to the fire, will be broken at last.
So long goeth the pot to the water, that at length it commeth broken home.
Gods vengeance commeth softly, but surely.
Where riuers runne most stilly, they are the deepest.
The fist playeth so long with the hooke, vntill she be caught.
Vnus Deus poenam affert quam multi cogitant. Syrus.
foreign. Eurip.
Sera sunt illa Dei, sed in fine non infirma.
Deus laneos habet pedes, sed ferreas manus. Plutarch.
Reperit nocentem Deus. Theoc.
Sera venit, sed certa venit vindicta.
Rarò antecedentem scelestum pede claudo deseruit poena. Hor.
Malis ter mala. Athenaeus.
Semper virgines furiae. Suid.
Nemo se tutum diu, —
Perîclis offerre tam crebris potest.
Quem saepe transit casus, aliquando invenit. Senec.
Serò molunt Deorum molae. Plutarch.
Etsi Deus differt poenam, non tamen aufert pedem.
Quo serius punit Deus eò severiùs.
One day will pay for all.
There will come a day of reckoning.
He that doeth euill, may quickely be weary of it.
Doe euill, and euill will come of it.
Sus, acina pendes.
Sortem & vsuram persolvet. Dionysius.
Malis ter malè. Athenaeus.
Poenae satis est improbitas, ipsamet sibi.
In scelere nulli potest esse foelicitas. Cic.
Mali bibunt improbitatis faecem. Psal. 75.
Nemo crimen habet in fronte, quin Nemesin habet à tergo.
Foelix criminibus nemo erit diu. Sen.
Perpetua nulla est peccati foelicitas.
Punit Deus severiùs quo seriùs.
Tread vponupon a worme, and it will turne and wreath.
Formicis sua bilis inest.
Habet & musca splenem.
Irritat etiam oviculam contumolia.
Aliquando avium minimarum praeda fit leo. Curtius.
Nulli non ad nocendum virium est satis.
Corporis exigui vires contemnere noli. Cato.
Et pueri nasum rhinocerontis habent.
Nihil tam infirmum est, cui periculum non fit ab invalido.
Thinke not to escape scot free.
foreign. i. Existima omnia infortunia esse communia.
Quisque suam habet fortunam in publicis cladibus.
Ne cogita tibi benè futurum soli,
Cum alijs omnibus sit malè.
Reverere Nemesin si nihil mortale times.
¶ Reward.
No siluer, no seruant.
Who goeth to warre at his owne charges?
Nemo militat suis stipendijs.
Magna cura, magna merces.
Artes alumnae honoris.
Ars dignationis expers primum aegrescit deinde perit.
Qui egent lucerna, infundunto oleum. Anaxag.
Desert and reward be euer farre odde.
Phoebus sonnes by lustre onelyonly liue.
Poore Poets heads are full of Bees.
He that deserueth best, is commonly worst rewarded.
Scire volunt omnes, mercedem solvere nemo. Iuven.
Ars dignationis expers, primum aegrescit, deinde perit. Plut.
Malè consultis impunitas, recté factis nullum praemium praestatur. Plin.
— probitas laudatur, & alget.
Nunc hederae sine amore jacent, operata{que} doctis
Cura, nihil musis, nomen inertis habet.
Primi ad pericula, ad honores sunt ferè vltimi.
Mentis bonae paupertas est germana soror.
Omnia sunt ingrata, nihil fecisse benigne est:
Imo etiam laedit, taedet obestque malis.
Laudant, vt pueri Iunonem. Iuve.
Plerisque causa probitas est paupertatis.
Me piget actorum sine fine & honore laborum. Ovid.
Diviti siquid benefacias, levior plumâ est gratiá. Plaut.
Somewhat hath some sauour.
Somewhat is better then nothing.
A man cannot liue by thankes.
Iuke and paper cost money.
Nihil nisi quod prodest, charum est.
— Gratìs poenitet esse probum.
Praemium laboris, alacres reddit.
foreign.
Dulcissimum omnium est accipere.
Solent nautae festinare lucri sui causa. Cic.
Nemo omnium gratuitò bonus est Salust.
Bos messis tempus expectat.
Spes praemij est solatium laboris. Hier.
Vbi non merces, ibi neque ars est.
Germen virtutis honor.
Patroni, sunt Poetarum Zephyri.
Praemium laborum alacriores reddit.
Consistere non potest respub. vbi honos virtuti non est habitus.
Honos alit artes. Cic.
Beneficium propter officium.
Res age quae prosunt. Cato.
Indigenti ditari quàm Philosophari praestat.
Exempla praemiorum virtutes alunt.
¶ Rich.
He knoweth no end of his goods.
Ei sunt bonorum
Thesaurus.
plaustra.
Acervus. Cic.
Marc.
Pactoli opes.
Midae divitiae.
Arabum Thesauri. Hor.
Quantum non milvus oberret. Perseus.
Crasso ditior. Plin.
All riuers runne into the sea.
The world goeth on rich mens sides.
All baste the rich hogge.
Omnes semper addunt ditioribus Ter.
Neglectis inferioribus omnes sua munera in ditiores conferunt.
Hic mos est genti, panis praebetur habenti.
Dantur opes nullis nunc, nisi divitibus.
Aqua ranis ministratur.
Sidera coelo addunt. Ovid.
Ab afflictâ amicitiâ ad florentem devolant.
A good state maketh the spirit more liuely.
Omnes laetantur, qui prosperitate beantur.
foreign.
Alia vita, alia diaeta.
¶ Riches.
Riches bring care and feares.
Fie vponupon riches, that bring no ioy.
Bibitur auro venenum. Hor.
Divitiae trepidant.
Auricustos, servator argenti, securitatem non habet, nescit quietem. Rauen.
Divitias non intrepidè possides. Sen.
Illi perit quies, cui deest securitas. Sen.
Riches make a Marquesse, a Count, a Duke, an Emperour.
Generosus ex crumena.
Honores praebet pecunia.
Divitiae maximum generis humani bonum. Sen. ad matrem.
foreign. i. qui plurima habet, maximè sapit.
The more goods, the more euils.
There is paine in getting, care in keeping, and griefe in losing riches.
Labor in acquirendo, timor in possidendo, dolor in amittendo.
Aurum ampliùs cruciat apud quē largius fuerit.
Divitiae causa dolorum sunt.
He hath feathered his nest.
Domi manere oportet bellè fortunatum.
Ambitio adeptis consenescit honoribus. Liu. l. 7. Diuin. c. 10.
¶ Rod, or punishment.
A spurre, and a whip for a dull horse.
A rod for the
fooles
asses
backe.
Stultus pretium suae stultitiae illicò affert. Ter.
Sibi ipsi malum creat.
Ferula pertinet ad tergum stultorum.
Phryx plagis emendatur.
foreign.
foreign. i. Phryx, plagis fit melior, & obs quentior.
Asinus in rupes protrudendus.
All extremitie is euill.
Non necesse habet pater agere omnia pro jure suo. Ter.
Non medicina, verùm clades plurium est punitio. Ex Lucano.
Omnia priùs experiri quàm armis sapientem decet. Ter.
Perierat totus orbis, nisi iram misericordia solveret. Arellius Fusc.
Beaten with his owne rod.
Bis interimitur qui suis armis perit.
Suis capitur alis. Athenaeus.
Tela ab eo sumpta adversus illum jaculetur. Lucian.
The Bee often hurt with it owne hony.
He worketh his owne woe.
— Non lex iustior vlla est,
Quàm necis artifices artc perire sua.
foreign. i. qui alteri mala fabricatur, suo cordi malum fabricatur.
Sibi malum parit, qui alteri parat. Arist.
foreign. i. mali sunt artifices morborum sibi.
Consilium malum, consultori pessimum. Hes.
Stultus pretium suae stultitiae illicò aufert. Ter.
Malitia est res quae facilè capitur.
Sibi malum accersit. Plaut.
Capra adversus seipsam cornua producit.
Incidit in foveam, quam fecit. Psal. 7.
Turdus ipse sibi malum cacat.
Suo ipsius laqueo capitur.
Mala ad se attrahit, vt caecias nubes. Gel.
Hanc technam in seipsum struxit.
In venatu periit.
A foolish body cutteth himselfe with his owne knife.
A foole maketh himselfe drunke with his owne wine.
Stultus sibi malum invento accersit suo.
In suum ipsius mucronem incurrit. Cic.
Sceleris culpa ad auctores redit.
Solatio caret, qui sibi malum advocat.
Nemo laeditur nisi à scipso. Chrys.
Ipse sibi mali fontem reperit. Aesopus.
Stultus malum sibi jumento accersit suo. Plaut.
Spare the rod, and spill the child.
The rod breaketh no bones.
Castigatio parentum, crudit liberos. Ambr.
Correctio igne & ferro vehementius operatur. Hier. & Chrys.
Melius est cum severitate diligere, quàm cum lenitate decipere.
Disciplina pueris necessaria.
Correctio errantibus danda. Ambros.
¶ A Rule.
Wee must walke by rules, and not by examples.
Vivendum est ex regulis, & non ex exemplis.
Vulgò quod faciunt, non satis cuiquam est exemplo.
Non insistendum vestigijs multitudinis ad mala. Exod. 23.2.
¶ A Ruler, or Gouernor.
It is better to gouerne, then to be ruled by the rout.
It is better to be a master, then a seruant.
Alterius non sit, quisuus esse potest. Themistius.
Omnis servitus est misera.
¶ Rumour.
A rumour without trueth, is the ofspring of an idle head.
A false tongue, will bring vp a false report.
Rumor abs{que} autore, est proles otiosi pectoris.
Mendaces concinnàt inopia, aut timor.
Sine auctore loquitur.
Sine veritate historia, est animal sine lumine. Polyb. lib. 12.
Fractas qui gerunt aures, ista circumferunt. Plaut.
Thus goeth the crie.
Thus rideth the rocke.
— Ea fama vagatur.
Sic ajunt, dicunt, ferunt, praedicant, clamitant. Ter.
Rumoris publici auctoritas, est instar oraculi.
Vox populi, vox Dei.
Publicus rumor non est omnino frustra. Arist.
A wonder lasteth but nine dayes.
Obnoxia omnis novitas sermonibus. Liu. l. 3. c. 53.
Varia ferè fama instituta sunt nova. Tac. l. 14. Annal.
A rumour flieth farre.
Fama volat pernicibus alis.
Fama malum quo non aliud velocius. Virg.
Fama anteit cujusvis cursoris gradus.
Vana ferè opinio, veri in bellicis locum tenet. Dionys. l. 3. Antiq. Roman.
It is not good to giuegive credit to eueryevery report.
Regard not ouermuch false rumours.
Qui audiunt, audita dicunt, qui vident planè sciunt.
Credulitas nimia interdum obest.
Rumor parvi faciendus, dum sit rumor.
Calumniae genus est rumori credere. Sen.
Fama vix vero favet.
Permixta falsis vera, veri locum obtinent.