A Treasury of Ancient Adages and Proverbs, Axioms · Letter I
LITERA I.
¶ Idlenesse.
IDlenesse breedeth a scab.
Sloth turneth the edge of wit.
It is no good life to liue in continuall idlenesse.
Running water is better then standing.
Whiles the legge warmeth, the boote (i. the profit) harmeth.
— Ingeniū longa rubigine laesum
Torpet, & est multo quàm fuit ante minor. Ovid.
foreign.
foreign. i. Otium multa facit mala.
Otium rubigo ingenij.
Multa mala parit hominibus otiū.
Otia dant vitia.
Otium est maleficij principium.
Ludo falluntur, ludum qui saepe sequuntur.
Otium omnium malorum mater.
Diuturna quies vitijs alimenta ministrant. Cato.
—Ignavum corrumpunt corpus.
Et vitium capiunt, ni moueantur aquae.
In mille facinorum furias mens otiosa discurrit. Sen.
Neglectis vrenda flix innascitur agris. Horat.
He liueth on the sweate of other mens hands.
He will not lay his fingers to worke.
Desidia iniquè aufert sudoris praemium. Cassiod lib. 11.
Fucus est & non mellifica apis.
Alienam metit messem. Aristoph.
When the Foxe sleepeth, nothing falleth into his mouth.
Nihil serium dormienti conficiunt Dij. Ter. Adelph. Act. 4.
foreign.
Desidia nunquam aufert sudoris praemium.
The couch is the idle mans prison.
He will not lay his bones to worke.
Ignavis labor est miseria, pro voluptate otium est. Salust.
Manum habet sub pallio. Quint.
Supinum porrectis pedibus requiescit. Aristoph.
Come day, goe day, the day is long enough.
He maketh no riddance of his worke.
Movet, sed non promovet.
Dies brevis, & opus multum. E Rabbinis.
Penelopes telam texit.
Hodiè nullam lineam duxit.
Non amo nimium diligentes. Cic.
Slothfull persons will neuer be rich.
He that gapeth vntill he be fed,
Well may he gape vntill he be dead.
They must suffer hunger in frost, that will not labour in heate.
He that will not labour, must not eate.
foreign.
Nemo factus est immortalis, qualicunque ignaviâ.
Citò inerti otio vita torpebit. Sen.
Otium paupertatis mater.
foreign. i. otiari est indigere.
Inops erit semper qui choenici insidet. Symb. Pythag.
Fucus eijciendus ex alveario.
Qul-remissè se gerit in opere, est similis dispergenti.
Qui-nucleum vult, frangat nucem.
Nullus otij fructus, imò magis dispendium.
Otioso in otio, nescit homo quid velit.
The Cat would faine hauehave water, but she will not wether feete.
foreign.
Cattus edet piscem.
Multa mala affligunt — Cui segne & inutile corpus.
"Delectant eum praemiâ, sed deterrent certamina.
The holy dayes sticke in his teeth.
As idle as a dogge.
Ingenium omnium hominum est à labore proclive ad (otium.) Terent.
Apti struendis insidijs dies festi.
Ignavis semper feriae. Theocr.
Socordia torpet.
Pigro supplicij loco labor est. Sen.
Vniversae doctrinae & disciplinae noverca est otium.
Maximè pig…iam… securum pe… opulentiam otium. Arnob.
¶ Iealousie,
From Iealousie the good Lord deliuer vsus.
Suspicio venenum amicitiae est.
Vulgus suspicax.
Suspectiores regno boni quàm mali. Salust.
Suspiciones majores pariunt calumnias quàm ipsa facta.
foreign. Opp.
Ladies and Lordships are not without Iealousie.
Nor benè conveniunt, nec in vna sede morantur,
Majestas & Amor.
Nec regna socium ferre nec taedae sciunt. Sen.
Neither weede amongst corne, nor suspicion in friendship.
Suspicio est venenum amicitiae.
Omnis simulatio in amicitia tollatur.
¶ Iesting.
Soothe bo…rd, is no bourd.
Horse-play.
His nose will abide no iest.
Surly and sowre.
Sales non fine dente. Senec.
Saevus jocus. Horat.
Dicta per jocum, seriò praevertitur.
Est homo naturâ peracerbus. Cic.
Est jocis inimicissimus.
Illepido ingenio.
Saevo laetus negotio, ludum insolentem ludere pertinax. Horat.
Dentati sales.
Ad facetias vrsus. Cassiod.
It is no iesting with edge tooles.
Non jocandum cum sanctis.
Quae supra nos, nihil ad nos. Lactant.
Non certandum cum valentioribus.
Calumniam ne struxeris Herculi.
Majorem quamque fortunam major ira comitatur. Sen. l. 2. de Ira.
Contra potentes nemo munitus satis. Plaut.
¶ Ignorant.
He hath but a smattering of, or a very superficiall knowledge.
A limine salutavit rem. Sen.
Per transennam inspexit rem. Cic.
Extremis digitis attigit. Idem.
Primoribus labris degustavit. Cic.
¶ Ignorance.
Hee that runneth in the night, stumbleth.
Qui ambulat in nocte, nescit quo vadat. Iohn 11.
Imperiti nihil rectè faciunt.
Audere magnum nihil possunt manus rudes.
In caligine nesciunt homines, in quod impacturisunt.
Out of his byas.
He is out of his element.
Alio coelo natus. Macrob.
foreign.
Omnia sunt ei nova & inaudita.
Voluntas sine scientia saepe magnam affert jacturam. Columell.
In alio mundo natus. Plutarch.
In alieno foro litigat. Martial.
Malus choraules, bonus symphoniacus.
In ignota terra sine duce ambulat.
Nemo eorum, quae ignorat, bonus est Iudex. Aristot.
Laudabilia quae{que} sordescunt nisi congrua sede potiantur. Cassiod. li. 5. Epist. 22.
The ignorant hath the wings of an Eagle, and the eyes of an Owle.
foreign. i. Homines inani opinione pleni sunt vtres.
Imperita rusticitas credit se scire quae nescit. Veg. lib. 3. de re mil.
Omnes malè habet ignorantia. Sen. Epist. 4. lib. 21.
It is better to be mute, then with an asse to dispute.
Contra negantem principia, non est disputandum. Aristot.
Molestum est sapientem apud stultos loqui.
Scientia non habet inimicum praeter ignorantem sui. Quint.
Tum loquentur cygni, quum tacebunt graculi.
The ignorant physition killeth many, or destroyeth nature.
Non intellecti nulla est curatio morbi.
Quae sanare nequit, exulcerat. Cicero.
Causâ morbi perspectâ, expeditior aditus ad eius curam.
Morbum morbo tollit.
Iners malorum remedium ignorantia est. Sen.
Where the blinde leadeth the blinde, both fall into the ditch.
The blind can iudge of no colours.
Fons omnium vitiorum est ignorantia.
Artifices amare nescit, quisquis est expers artium.
foreign. i. qui nescit literas, non videt etiamsi videt.
Si caecus caecum duxerit, ambo in foveam cadunt. Matth. 15.
Who is so bold as blind bayard?
He i… …re bold, then wise.
Inscitia confidentiam parit.
Quid turpius arroganti inscitiâ?
Qui minùs sapiunt, minùs habent pudoris.
Perversa ingenia confundit audacia.
Dulce bellum inexpertis.
Qui summam veritatis amisit, semper erret necesse est.
Audaciae parens ipsa ignorantia.
Heu, maximum omnium malorum caecitas.
Rudis miles ad bellum concurrit, qui causam belli ignorat. Tacit.
Non oportet hospitem semper esse hospitem.
Vnknowen, vnkist.
— Venit ignoto gloria nulla viro.
— Ignoti nulla cupido.
Incognitum non amatur.
Occultae musices nullus respectus. Suet.
Minimè graue est, non appetere id quod nescis.
Ex aspectu nascitur amor. Diogen.
Artifices amare nescit, quisquis est expers artium. Sid. lib. 5. epist. 10.
Ignorance is no remedie against sin.
The ignorance of the law excuseth no man.
Hic potest rectè cavere iura, qui & leges tenet.
Quod magis ad nos pertinet, nescire, malum est.
Anima sine scientia est caput sine cerebro.
Iners malorum remedium ignorantia.
Turpe est homini nescire sibi necessaria.
Ignorantes legem Dei, sunt maledicti.
Ignorantia iuris neminem excusat.
Malè se rectum putat, qui regulam summae rectitudinis ignorat. Cassiod.
The simple man is soone deceiued.
Much water goeth by the mill, that the miller neuer knoweth of.
Ignorantia omnium errorum mater.
Imperitia omnium errorum mater.
Scientes vniversale, saepe ignorant ipsum singulare. Aristos.
Tot sures, quot servi. Ex Rabbinis.
Praeteritae veniam dabit ignorantia culpae
Non oportet hospitem semper esse hospitem.
Non cito credendum quod dicitur.
Fons omnium malorum est ignorantia.
Multi innocentes sunt rerum ignorantiâ.
He is not blessed that knoweth not his owne happines.
Turpe est homini nescire sibi necessaria.
Frustra sapit, qui sibi non sapit.
Foelices essent (homines) si sua nôssent bona.
Non est foelix qui se nescit.
¶ Impatient.
He of one sorrow maketh two.
Pondus impatientiâ fit incommodius.
Strangulat inclusus dolor, ac cor aestuatintus.
Vulneris exasperat fervorem, tolerandi impatientia. Agrippae.
Hee harpeth on that string will make no good musicke.
Ad fractam chordam canit. Suid.
Quamvis saepius repulsa musca,
Insultat morsura tamen,
Rusticus es Coridon nec munera curat Alexis. Virg.
Apud nouer cam queritur. Luc.
Extra
Cantionem.
Ordinem.
¶ Impertinent.
Which way to London.
A poke full of plums.
Alia interrogatio, alia responsio, extra propositum dicit.
Falces postulabam, at hi ligones denegant. Suid.
Alia Menecles, alia porcellus loquitur.
Ego tibi de allijs loquor, tu respondes de cepis. Luc.
In lente vnguentum. Diog.
¶ Impossibility.
It is not for your mowing.
All the craft is in the catching.
Captas quod capi nequit.
Noli assectari quod tibi non est datum. Plaut.
Quid attinet quicquam sequi quod assequi nequis.
Tibi nec seritur, nec metitur.
E Tantali horto fructus colligis.
Tantalus à labris sitiens fugientia captat, — flumina. —
At the Greeke Calends.
At latter Lammas
When our Lady shall hauehave a new Sonne.
Ad Graecas Calendas.
Anno magno Platonis.
Quum mula pepererit.
You cannot both eat your cake, and hauehave it.
Rosam quae praeterijt ne quaeras iterum.
Amissa frustra repetis.
Quod comedisti, non iterum comedes.
He striueth against the streame.
Contra torrentem nititur. August.
Contra stimulum calces iactat. Terent.
Invitis canibus venatur… Plautus.
Tranquillum aethera remigat. Zenod.
To eschew destinie is impossible.
Quicquid Dij voluëre peractum est. Ouid.
Est inevitabile fatum.
Ea quae decrevit Deus, eveniant necesse est.
Nemo potest vitare fatalia.
A foole thinketh nothing impossible.
Noli assentari tibi, quod non est datum. Plaut.
Invitis canibus venatur stultus.
Aves quaerit.
Volantia sectatur.
Quid non fias profectus Arbelas.
Quae non possunt fieri, insania est sectari.
¶ Impunitie.
Too much pitie marreth a citie.
Nisi vindices delicta, improbitatem adjuvas.
Delator vnus foelix, plures suscitat.
Impunitas transgressionis nutrix & insolentiae mater est. Bern.
Maxima peccandi ille cebra est impunitas. Cic.
Nimiâ licentiâ sumus omnes deteriores. Ter.
Vitia transmittit ad posteros qui praesentibus ignoscit.
Nimia lenitas non probatur.
The life of the wolfe is the death of the Lambe.
Peccat in rempub. hostem qui non tollit publicum.
Salus lupi est mors agni.
Qui scelestis parcit, omnes perditum it bonos. Salust.
Bonis nocet, qui malis parcit.
Non est bonitas aut misericordia, vni parcere & omnes in discrimen adducere.
¶ Infection.
A corrupt breath, staineth a cleere glasse.
One rotten apple corrupteth all those apples that lye neere it.
Vnica prava pecus totam corrumpit ovile.
Cordi immundo nihil mundum.
Halitus purulentus vitrum diaphanum offundit.
Paululum fermenti totam massam corrumpit.
Puddled wine is worse then water.
Coeno aquam turbans, nunquam invenies potum.
Aceto vinum permistum acescit.
Perdidisti vinū insus â aquâ. Hom.
Corruptum beneficium.
If a man touch pitch, he shall therewith be defiled.
One scabbed sheepe, infecteth all the flocke.
Proximus à tectis ignis defenditur aegrè. Ouid.
Qui ambulat in sole colorabitur. Cic.
Velociùs & citiùs nos
Corrūpunt exempla domestica. Iu.
Mala vicini pecoris contagia laedunt. Virg.
Dum spectant oculi laesos, laeduntur & ipsi
— Dant contagia labem. Ovid.
Communio nobis nulla cum imbrobis esse potest. Cic.
foreign. id est, Noxia est cum malis conversatio.
foreign.
Plurima mala affert societas malorum.
Vicinus vicino morbum affricat.
¶ Iniurie, or wrong.
Words are but winde, but blowes are vnkinde.
Illius ferre possum ineptias & verba magnifica, verba dum sunt. Terent.
Fumo comburi nihil potest, flammâ potest. Ex lano Grutero.
Iniurie commeth home to a man.
Quae scelere parta est, scelere linquetur domus. Sen.
Malum lucrum aequale dispendio. Hes.
Turpe lucrum adfert infortuniū.
Iniusta lucra breves habent voluptates, longos autem dolores. Hieron.
Lucrum honestum est, per quod nemo laeditur.
Praestat egere, quàm è scelere ditescere.
Lucrum omne non est omnino homini vtile. Plaut.
¶ Iniustice.
Ill gotten ill spent.
Ill gotten goods, neuer doe prosper.
Hastily come, hastily goe.
A man is neuer enriched by another mans goods.
Nō prosunt the sauri improbitatis.
foreign.
Lucrosa nulli iniustitia fuit diu. Isocr.
Lucrum est honestum, per quod nemo laeditur.
Quicquid est iniquum, vix vno die est durabile.
Malè parta, malè dilabuntur. Plau.
Hic malè quaesitas pulvere verrit opes.
Iniqua nunquam regna perpetuò manent.
foreign. i. ab omni homine non oportet lucrari.
Improbè quaesita nemo honestis exercet artibus.
Quod praeter justum est dulce, amarissimum habet exitum.
Quidam versantur in dolis, & ijs res quaelibet adversatur. Ravis.
Magis aequitas rem auget quam rapacitas. Cassiod. l. 11. c. 7.
He robbeth Peter, to pay Paul.
Versuram facit. Terent.
Eripit alijs, quod alijs largiatur. Cicero.
Ab alijs mutuatur quod alijs solvat.
By hooke, or crooke.
Quo jure, quáve injuriâ.
Sileonina pellis non sufficit, vulpina addenda. Zenod.
¶ Inne.
If the fountaines were wine, yet they would be deare in the Inne.
Caupones flagellant vini pretium.
Veniat hospes quicunque profuturus est. Zenod.
One beateth the bush, and another catcheth the bird.
Alij sementem faciunt, alij metunt.
Ego apros occido, sed alter fruitur pulpamento.
Mazam rapuit à me pistam. Arist.
¶ Innocencie.
He that will do no ill, must doe nothing that thereunto belongeth.
Hee that goeth not to Rome, is not in danger of hell.
Thou liuest well, when no man can lay ought to thy charge.
Patitur poenas peccandi sola voluntas.
Qui nunquam jurat, nunquam perjurus habetur.
Iniquè nihil facere, est magna securitatis portio. Ex Grutero.
Vitio carere est virtutis primordium.
Portio securitatis magna est, nil mali facere.
Sunt beati non qui peccant clam, sed qui peccant nihil.
Flamma fumo est proxima. Plaut.
Etiam cavenda criminis suspicio.
Tollendi mali occasio.
Malo abstinere prius, est virtutis gradus.
Vacandum non modò omni crimine, sed & criminis suspicione. Sen.
A rectâ conscientiâ non oportet quenquam in omnia sua vita transversum vnguem discedere. Cic.
Nihil improbè faciendum, etsi id impunè possit fieri.
A faultlesse man needeth no pardon.
Innocencie beareth it owne defence.
Be afraid of nothing but sinne.
Non quaerenda homini virtutem habenti in imbre penula. Varro.
Iustitia suffragium non requirit. Symmach.
— Hic murus aheneus esto,
Nil conscire sibi, nullâ pallescere culpâ.
Purè Deo litatur innocentiâ. Lactant.
Magnum est praesidium in periculis innocentia. Sen.
A flowre among thornes sendeth forth a very sweete smell.
Laudabile valdè est, esse cum malis bonum. Greg. Moral.
Nulla laus est ibi esse integrum, vbi nemo est qui aut possit, aut conatur corrumpere. Cic.
Flos inter vepres haeret & fulget.
Vbi vitia non sunt, quis ibi virtuti locus? Lact. lib. 7. c. 5.
Lilium inter spīnas.
He will abide the touchstone.
He is content to be put to his triall.
Aurum probatum.
Quicquid non discutitur
Iustitia non putatur.
A lambe amongst wolues.
Ovis inter lupos.
Inter malos bonus.
Inter milvos, pullus gallinaceus.
A good man can doe no more harme then a sheepe.
None can taint him.
De eo mentiri fama veretur.
foreign.
Vera innocentia, ne inimico quidem nocet.
Non peccare vbi licet, triumphus innocentiae est.
Non nisi à malis, tentatur in bonos injuria.
A puro defluit aqua pura.
Bonus vir nocet nemini, prodesse cupit omnibus.
Nemini nocet bonus vir, prodest quibus potest bonus. Lact.
None can say blacke to his eye.
None can staine or taint him.
Triumphus innocentiae est, non peccare.
Rectam ingreditur viam Aristid.
Frugi homines omnia rectè faciunt.
Gemmae luto aspersae non degenerant, vel amittunt pretium.
Bona fama in tenebris proprium splendorem obtinet. Sen.
¶ Iustice.
A Iudge must examine the cause.
A man must heare all parts before that he giuegive iudgement of any.
It is iniustice, not to examine a matter well.
Iudicis officium est, vt res, ita tempora rerum,
Quaerere — Ouid.
Audi & alteram partem.
Rei, non nisi auditi, sunt condemnandi.
Nihil statueudum, nisi vtrà{que} parte auditâ.
Ignorantia iudicis saepe fit calamitas innocentium.
Iustitiae oculus est rectus & syncerus. S…id.
Iniuriam & ius causa prodit cognita.
A Iudge must alwayes hauehave the Law before his eyes.
The Law is the Philosophers stone.
Ad amussim applicandus lapis, & non ad lapidem amussis. Plut.
Legem ante oculos habeat judex justi arbiter.
Lex justi & iniusti regula.
Prienensis justitia.
Si Iudex sis cognosce.
Iudicare non è factis, verum è causis jus monet. Polyb. l. 2. Hist.
Iustice is the best keeper of k…ngs.
The mirrour of a prince, is Iustice.
Aequos habet hostes, qui benè imperat.
Vbi exulat jus, ibi regnat discordia.
Sine justitia, ipsa iniustitia esse non potest. Cic.
Firmamentum societatis humanae maximum, fides. Cic.
Regis, qui judicat fideliter tenues, ip sius solium in perpetuum stabilitur. Prou. 29.14.
Gens sine justitiâ, sine remige motus in vnda est.
Iustitia Reipublicae fundamentum.
Iustitia in sese virtutes complectitur omnes.
Nothing lay downe, nothing take vp.
Ludere si quaeris, nummos apponere debes.
Fructum iniquè aliquis legat
Sub arbore, quam non severit.
Quae non posuisti, ne tollas. Plat.
Parijure cum alijs viuendum. Cic.
Necesse habet facere sumptum, qui quaerit lucrum.
Owne is owne at the reckonings end.
The right saddle must bee set on the right horse.
foreign.
Sua cui{que}
tribuenda.
annumeranda.
Cic.
Clavus rectus tenendus. Quint.
Quod invenis, nec illico reddis, rapis.
Aequabile jus reddendum omnibus.
Quae non posuisti, ne tollas.
Principium est discordiae, ex communi facere proprium.
Partitio non praefocatio. Plut.
Euen reckoning makes long friends.
Partium jura vbi eadem sunt, nulla est controversia.
Pars aequitatis prima est, ipsa justitia.
Aequalitas bellum haud parit. Plutarch.
Aequalitas occasionem murmuris excludit.
Iustitia in sese virtutes continet omnes.
Venae justitiae pietas sunt & Aequitas. Lact. l. 5. c. 15.
Some must be punished for example.
Improbi vnius supplicio, multorum improbitas coercenda. Cic.
Paucorum poenae sint exemplo omnium.
Discite justitiam moniti, & non temnere divos. Virg.
Draffe is good enough for swine.
A scald horse, is good enough for a scabbed squire.
Dignum patellâ operculum. Hier.
Talia talibus conveniunt.
Paleae asino dandae.
A man must keepe an euen hand.
Ex aequo partiendum.
Iustitiae oculus rectus, & syncerus. Suid.