A Treasury of Ancient Adages and Proverbs, Axioms · Letter A
LITERA A.
¶ Abilitie, or power.
A Man must cut his coat according to his cloth.
Where coyne is not common, commons must be scant.
Who that may not as they will, must will as they may.
foreign. id est, Dementiae est suprà vires aliquid facere.
Maiora viribus non tentanda.
Quisque debet se suo pede moduloque metiri. H r.
Messe tenus propria vivendū. Pers.
Tecum habita & nôris quam sit tibi curta supellex. Horat.
Fiat moderatè quod faciendum est saepius.
Viuendum homini non vt lubet, sed vt licet. Terent.
Si res tua non sufficiat tibi, tu fac vt ei sufficias.
Dum non licet vt expeto, viuo vt queo. Terent.
Viuitur paruo benè. Horat.
Magnum vectigal parsimonia. Cic.
Rebus & in censu si non est quod fuit antè. Cato.
Fac viuas contentus eo quod tempora praebent.
Paupertas cautas quaerit vbique vias.
Si bouem non possis, asinum agas. Suidus.
Hee beginneth to build to soone that hath not money to finish it.
Building is chargeable.
Efficimus pro nostris viribus maenia. Plaut.
Quum facis domum, ne relinquas impolitam. Hesiod.
Non faciendus sumptus maior quam res patitur. Cic.
Quum non possit fieri quod vie, id velis quod possis. Terent.
Nisi aestimatis viribus non est aggrediendum negotium.
Parvum parva decent.
Tentanda non sunt, quae non possint effici.
Qui magna moliuntur, nihil efficiunt.
Oportet agrum imbecilliorem esse quam agricolam. Columell.
Summum fastigium imponendum domus. Cic.
Non plus occupari debet quâm cui sufficere possimus. Senec. Epist. 1. lib. 19.
A man must not roame aboue his reach.
Noli altum sapere.
Aptari onus viribus debet. Sen.
Fortunam debet quisque manere suam. Ouid.
Intra tuam pelliculam te contine. Porphyr.
Amicos tragoedos non aemulandum. Didy.
Onus cui impar sis ne subiveris.
Aut minus animi, aut plus potentiae. Plutarc.
Sine pennis volare haud facilè est. Plaut.
Non captandum quod capi non potest.
Noli affectari quod tibi non est datum. Plaut.
¶ Absence.
A man knoweth not the worth of a thing before that he wanteth it.
He is an ill husband that is not missed.
Carendo magis quàm ferendo, nos bona nostra intelligimus. Cicero.
Plures amant amicos, cum sunt mortui.
Poma fugientia sunt gratissima.
Quid sanitas boni habet, languor indicat.
Long absent, soone forgotten.
Out of sight, out of minde.
Ex aspectu nascitur amor.
Frons occipitio prior.
Vanescit absens, & novus intrat amor.
Qui procul ex oculis, procul est à limine cordis.
When the Cat is away, the Mice play.
Absente fele dormiunt mures.
Nihil rectè faciunt ministri nisi adsit herus.
foreign. i. Ovium nullus vsus si pastor abest.
¶ Absurdities.
Hee seeketh to catch an Hare with a taber.
He goeth the wrong way to worke, or to the wood.
To fright a bird is not the way to catch her.
Then we shall catch birds to morrow.
Bove venatur leporem. Plutarch.
Rete venatur ventos.
Nihil inuenitur quod sua via non quaeritur. Quintil.
Piscatur in aethere. Quintil.
In mari venatur. Plaut.
Claue findit ligna, & securi fores aperit. Plutarch.
He would build castles in the ayre.
He hath crotchets in his head.
Animo regias spes concipit.
Multa sibi pollicetur inania.
Aurificem se fore credit. Eub.
Nimium confidit propter cupiditatem. Cic.
foreign. id est, per totam vitam inani spe abundat.
Aurea ars Alchymistarum.
Impossibilia optare, delirantis est.
As fine as an ape in purple.
Honour is vnseemely for a foole.
As meet as a sow to beare a saddle.
Maximum imperium est imperito maximum dedecus.
Loco ignominiae est apud indignum dignitas. Syrus.
Asinus ad lyram.
Asinus portans mysteria.
Annulus aureus in naribus suis. Prou. 11.
Honor indignis habitus, non est honos, sed onus.
Feli crocoton non addendum.
Simia in purpura. August.
Quid cani cum balneo? Lucian.
Asinus in vnguento.
Caput artis decere quod facias. Quintil.
In toga saltantis personam induit. Mart.
A great shooe will not fit a little foot.
Herculis cothurnus non aptus infanti. Quintil.
Calceus ne sit pede maior. Luc.
Fac deceat, quodcun{que} facis. Quin.
Vt mihi res, sic me rebus submittere cogor. Hor. de arte Poetica.
Pygmaeorum acrothynia colosso non aptanda.
He setteth the cart before the horses.
Kim kam, arsie versie.
Inuertit ordinem. Cicer.
Alieno in loco omnia collocat.
Currus
bouem
equos
trahit. Lucian.
Prius antidotum quàm venenum.
Praepostere omnia gerit & agit. Hier.
Smaragdus in luce obscurus, noctu lucidus. Plin.
Priusquam pinsuerit farinam subigit. Eustac.
Occant prius, semper quàm sarriunt rustici. Plaut.
Hee would binde Beares.
Certat cum valentioribus.
Darius Entellum prouocat. Tert.
Durum est contendere cum victore. Hor.
Clavam extorqueret è manu Herculis. Horat.
Agnū lupo eripere postulat. Plaut.
Aut plus potentiae, aut minus animi.
Cum Dijs gigantum more pugnat. Cicer.
He kicketh against the prickes.
He striveth against the streame.
The Sunne, Moone, and the seuen Stars are against him.
Contra torrentem nititur. August.
Aduersus stimulum calcat. Actes Apost. c. 9.
Invitâ Mineruâ, dicit & facit omnia. Cic.
Dijs iratis genis{que} sinistris. Hom.
Heu, nihil inuitis fas quenquam fidere diuis. Virg.
Quod natura negat, nemo faeliciter audet.
Aduersus ventum flantem restat. Phocil.
Contra bovem obtat.
Si stimulos pugnis caedis, tuae manus plus dolet. Plaut.
Non prouocandus Hercules.
He cannot see wood from trees.
As blinde as a beetle.
If it were a Beare, it would bite him.
Caecutit in sole. Quintil.
In luce caligant oculi.
Quum adsit semita viam quaerit.
In manibus habet quod quaerit.
In mari quae ritaquam. Martial.
Caligat in sole.
Ollas lippit. Lucian.
Talpâ caecior. Suid.
Palpat in tenebris. Aristoph.
Which way to London? a poke full of plummes.
Hee commeth in with his fiue egges, whereof foure of then are addle, or rotten.
In lente vnguentum. Varro.
Alia Menocles, alia porcellus loquitur. Lucilius.
Subuentanea parit.
Ego rogo de alliis, tu respondes de Cepis.
Ad interrogata non respondet.
Falces postulabam. Suid.
Of a mole-hill, hee maketh a mountaine.
Minuta, dicendo altiùs tollit.
E musca elephantum facit.
Hyperbolicè loquitur.
Arcem è cloaca facit. Cicero.
Mira de lente. Rod. Agric.
¶ Abuse.
God asketh corne, and the Deuill marreth the sacke.
God sendeth meat, and the Deuill sendeth Cookes.
Benè agit Deus, vtcunque malè agant instrumenta.
Impij, diuina beneficia corrumpunt.
Nullum bonum est, quo quis malè non vtatur.
¶ Aduancement.
Hee is highly aduanced.
The world is somewhat amended with him.
Melius quàm heri, cras fortasse, melius habebit. Aristoph.
Pennas nido maiores extendit. Cic.
Vlisses pannos exuit. Hom.
Meliores nactus est aues. Eustat.
Non amplius spinae.
A remo ad tribunal.
Alia vita, alia diaeta.
E Dorio ad Phrygium (melos)
Satis quercus. Cicero.
Effugit malum, inuenit bonum. Zenod.
Hodiè nullus, cras maximus. Arist.
Cras cerdo, hodiè nihil.
A scapha in triumphalem quadrigam. Syne.
¶ Aduenturing.
Hee shall neuer hauehave a thing good cheape, that is afraid to aske the price.
Nothing venture, nothing hauehave.
Spare to speake, spare to speed.
Faint heart neuer wanne faire Ladie.
Audendum aliquid, si vis esse aliquid.
Magnum & memorabile facinus non fit abs{que} periculo. Ter.
Tentantes Trojam peruenere Graeci. Theocr.
Pudor mendico invtilis.
Qui timidè rogat, docet negare. Sen.
Periculum nunquam vincitur sine periculo.
Timidi nunquam statuerunt trophaeum.
Ignauis precibus fortuna repugnat.
In iudicio, saepe homines impedit pudor.
Petentis negligentia reprehenditur, vbi de dantis mis… recordia non dubitatur. Chrysost.
Fortes fortuna adiuvat.
Tacere noli vbi non oportet.
In bello plurimum valet audacia.
Concili… ferè succedunt audacia.
Vela ventis permittenda. Quint.
A man may holde his peace in an ill time.
Amiclas perdidit silentium. Virg.
Tacere noli vbi non oportet.
Est tempus loquendi, & tempus silendi. Eccles. 3.
An hooke well lost to get a Salmon.
Mercator nauiga, & expone. Strah.
Damna parua nonnunquam magni lucri sunt causa. Greg. 3 mor.
Parvum damnum, ingens lucrum.
Pecuniam in loco negligere, interdum maximum est lucrum.
Many ventures make a full fraught.
Many hands make light worke.
Duobus pariter euntibus fiducia maior. Cic.
Quae non prosunt singula, multa iuvant.
Botrus botro oppositus maturescit.
Auxilia humilia firma consensus facit.
Non sunt contemnenda quasi parua, sine quibus magna esse non possunt.
Quid tandem non efficiant manus?
Si parvum parvo addideris, tandem magnus fiet cumulus. Hes.
A man must not be too venturous.
It is good to be merry, and wise.
Fortitudo quae deinde in nervum crumpit, ferrea est. Teren.
Periculosum est se aquis credere.
Audacia est periculosa.
Exitio est auidis mare nautis.
Omnis actio debet temeritate carere. Cic.
Est modus in rebus. Horat.
Non benè ripae creditur. Virg.
Haud temere summa rerum est danda in aleam. Liu.
Casus hoc minus experiundus, quo vicisti saepius.
¶ Aduersitie, or misery.
There is not so great a stood, but there is as low an ebbe.
There is no hill without his valley.
Insignem attenuat Deus,
Obscura promens. Hor.
Magni fastus, casus magnus.
E summo dignitatis fastigio dejectus.
De coelo ad synagogam. Tertul.
Tolluntur in altum.
Vt l…psu grauiore cadant. Lucan.
Ex astris decidit. Cic.
A friend is neuer knowen vntill a man hauehave need of him.
A quibus ameris, sola paupertas ostendit.
Rebus dubijs amicos omnes extranas.
In pace vires nemo cognoscit suas.
Explorant aduersa viros-
Amicos inter adversa cognoscimus.
Amicus certus re incerta cernitur. Cic.
Sorte patet miserâ quae sit dilectio vera.
Amicos res optimae parant, adversae probant.
Vis experiri amicum, calamitosus fias? Varr.
Out of the hall into the Kitchen.
Out of Gods blessing into the warme Sunne.
De toga ad pallium transijt. Tert.
Ex astris decidit. Cic.
Dionysius Corinthi (docet).
Ab equis ad asinos.
De gradu dejectus.
In seruitutem de regno cadere graue est. Sen.
E coelo ad synagogam. Tertul.
Ipsus Orestes modo fuit rex, modo mendicus factus est.
Nihil est tam miserabile, quàm ex beato effici miser.
A poet in Aduersitie, can hardly make verses.
Quis virtutem amplectitur ipsam praemia si tollas?
Aquam bibentes, diluta condunt carmina.
Ars laborat citra fortunae opem.
Quae contemnuntur, jacent. Cic.
In Aduersitie men finde eies.
—Grande doloris
Ingenium, miserisque venit solertia rebus
Publica vi…tuti per mala facta via est. Quid.
O quantum subitis casibus ingenium!
Ingenium res aduersae nudare solent.
Apparet virtus, arguiturque malis.
foreign. i. quae nocent docent.
Necessitas omni arte efficacior.
Excogitatrix artium necessitas.
Nunquam sapiunt multi nisi in angustiis.
Affection, or fancie.
Affection is blinde.
Fancie is a foole.
Affection blindeth reason.
LoueLove is a partiall Iudge.
Amor pectus obscurat.
Iudicii libram inclinat affectio.
Non est amor arbiter aequus.
Pessimi sunt consultores. cupido & ira
Amor excaecat iudicium.
foreign. Gaza.
Cupido est caecus. Ouid.
Aeger animus falsa pro veris videt.
Affections are the wings of the soule.
Affectus sunt alae animae.
Affectus sunt animae quadrigae.
¶ Ambition.
The greatest state is the lesse sure.
Looke not to hie, lest a chip fall into thine eie,
The higher that the tree is, the greater is his fall.
Hie windes blow on hie places.
The higher that I clime, the greater is my fall.
Magnus ex alto culmine lapsus. Sen.
Altius elatus grauius vt rueret.
Magna repente ruunt. Luc.
Summa cadunt subito.
Quicquid excedit mod um, illud
Pendet instabili loco.
Simul profecto premere faelices Deus, cum caepit, vrget.
Magna momento obruuntur.
foreign.
Magnae molis magna ruina.
Maior fortuna, minus secura est. Sen.
Quae repente attolluntur, non sunt diuturna.
Fulmen alta petit, non humiles casas.
— grauiore casu
Decidunt turres feriunt{que} summos fulmina montes. Hor.
Faelicitas hoc fluxior, quo vastior.
Cum progredi nequit faelicitas redit.
Summa ad imum dilabūtur promptius quàm ascenderunt.
Hee that mounteth higher then hee ought, falleth lower then he would.
Pride will hauehave a fall.
Superbos deiicit Deus.
Venit fastus, venit ignominia. Prou. 25.
Citò ignominia fit superbi gloria. Syrus.
Sequitur superbos vltor a tergo Deus. Sen.
Tange montes & fumigabunt. Psal. 144.
The higher mountaine the greater descent.
Plerumque altis & excelsis adiacent abrupta. Plin. epist. 26. lib. 9.
Quicquid effertsors in altum, effert, vt mox ruat.
Ipse Orestes, modò suit Rex, modò mendicus.
Occasus vicinus est, vbi non est incremento locus.
Quatiunt alta saepe procellae.
Aut euertit fortuna domos. Sen. in Hippol.
foreign—
foreign
foreign. Arist.
Nulli diuturna & magna contingunt bona. Sen.
The rising of one man is the falling of another.
Vnius praelatio est alterius contumelia. Tertull.
Generatio vnius est corruptio alterius. Arist.
New Lords, new Lawes.
Many Lords many lawes.
Multitudo imperatorum Cariam perdidit. Plinius.
Nec quenquam iam ferre potest Caesarue priorem, Pompeiusue parem.
Non capit regnum duos.
foreign.
Auxilia legum non valent sub ambitu.
Crebra vsui regno, nulli est mutatio. Tacitus.
Ratio imperii Constat, si vni redditur.
Discordiae remedium est ab vnico rege. Tacitus.
Omnis mutatio mala est, nisi in malo.
Paxillus paxillum excutit.
Collegarum noxia est frequentia. Suet.
Vbi regnant plures, ibi nemo imperat.
He shall neuer clime higher.
He is at the highest round of the ladder of promotion.
Faelicitas cum nequit procedere, recedit. Paterculus lib. 1. c. 17.
Vela inflata notis secundis ventos praetiment Sen.
Quod repente attollitur, non est diuturnum.
Non habet locum incrementi quicquid ad summum peruenit. Sen.
Ad magnitudinis suae periodum ascendit.
Non ad vltimum exit nisi lenta faelicitas. Sen ad Martiam.
Poore and proud, fie, fie.
A Lords heart, and a beggars purse agree not.
Iacke would bee a gentleman, if hee could speake French.
foreign
Inops potentem dum vult imitari perit.
Corchorus inter olera.
Sub vili veste, saepe fastus hospitat.
Si vix toleratur diues superbus, pauperem superbum quis feret? Ambros.
Amicos tragaedos aemulatur.
Servus cum sit, comam gerit.
Non oportet superbum esse, hominem servum.
Nemo debet gloriari nisi de suo.
There is no accord, where eueryevery man would be a Lord.
LoueLove and lordship abide no fellowship.
LoueLove and royaltie suffer no equall,
Multi duces Cariam perdiderunt. Plin.
Bicipiti nihil monstrosius repub.
Inter pares iuge est dissidium.
Plus vno imperatore in bello esse, malum est.
Multorum imperiis geri non potest respub. bene.
Ad simultatem nihil tam pronum quam aemulatio.
Elementa malorum sunt ambitio & auaritia.
Segnius expediunt commissa negotia plures.
Nunquam est fidelis cum potente societas. Ouid.
Non bene cum sociis regna Venusque manent.
Non benè conueniunt, nec in vna sede morantur
Maiestas & amor.
— Omnis-potestas
Impatiens consortis erit. Claud.
Mons cum monte non miscetur.
¶ Amendment.
He goeth farre who neuer turneth,
It is neuer too late to doe well.
He is yong enough to amend.
It is better late then neuer.
A shrewd boy maketh a good man.
Nunquam sera est ad bonos mores via. Sen.
Schola cuiusque ordinis homines admittit. Qu…nt.
Praestat recurrere, quàm malè currere.
Malè caeptum mutare ne pigeat.
Siquis calle malo fuerit, festinet ab i…lo.
Non errat penitùs, faciens in calle regressum.
Serò meliùs quàm nunquam ad recta vertitur.
De nemine desperandum.
Multi adolescentes è vitiis emerserunt, & se ad bonam f…ugem receperunt. Cic.
Rectae voluntati, esse serum nihil potest.
Omnia sperat, omnia credat charitas. 1. Cor. 13.17.
A fault, and an amends.
Exaequat damnum meritis.
foreign. i. Beneficia in praesenti tempore obliuionem inducunt, eorū quae priùs malè acta sunt.
Vix is deliquit, qui dilictum corrigit.
Mutata vita, antiqua purgat crimina.
Cunctationis vitia virtus corrigit.
Eluitur omne dedecus victoriâ.
Optimus portus peccatori est consilij mutatio.
Criminis medicina princeps, est ipsa poenitentia.
Claudus optimè virū agit. Athen.
Quem poenitet peccare penè est innocens. Rupertus.
The best may amend.
Nemo est probus quem poenitet quam sit probus.
Bonum bono additum facit ipsum melius. Aristot.
Nemo expers peccati.
Nullum inuenire est, in quo carpere sit nihil.
¶ Anger.
He that is angry, is not at ease.
The angry man neuer wanteth woe.
Hee that is angry without a cause, must be pleased without an amends.
Est irae finis, initium poenitentiae.
Ira est tormentum sui ipsius.
Ira cruditas mentes praeterlabitur. Arbitr. Satyric.
foreign, i. insanimus omnes cum irascimur.
Ira est breuis insania.
Extra se est iracundus.
Omnes alios affectus ira sibi subijcit.
Irati nihil rectè faciunt.
Pessimus auctor rerum gerendarum ira. Seneca.
Impetus — malè cuncta ministrat.
foreign. i. ira multos facere cogit mala.
Irati mediocritatem illam inter nimium & parum, non retinent Cic.
Extra se est iracundus.
Iracundus succendit cōtentiones.
Nunquam sine tormento sui magnus motus irae.
Ira nox animae.
Ingentis irae exitus furor est. Sen. Epist. 6. lib. 12.
At three words, he is at the top of the house.
Little pot, soone hote.
He is as sharpe as a thorne.
Snap-straw.
Hee is too hastie to be a Parish Priest.
Iram gerere in promptu insipientis est. Plaut.
Nunquam absque tormento sui fuit violentus motus.
Cui{que} stulto, desit patientia.
Iram gerere in promptu est merae insipientiae.
Tetigit lapidem à cane morsum. Plin.
Litem movebit, si vel asinus canem momorderit. Plut.
Iracundior Adriâ. Horat.
Quantulacun{que} adeò est, occasio sufficit irae.
Lucernam accendere possis. Theoc.
Ne moue festucam, (puta ne irritetur.)
Pro leuibus noxis plumbeas iras gerit. Senec.
All his dishes are chaffing-dishes.
Apud sc non est prae iracundia. Terent.
Totus vlcus est. Socr.
Quid ira laboriosius? Sen.
Mediocritatis in eo inuenias nihil.
Totus Echinus asper. Aristoph.
¶ Apparell.
Many birds hauehave glorious plumes.
Faire feathers make faire foules.
Apparell maketh a man.
Apparell shapeth both man and beast.
Pluma tegit volucres, ouibus sua lana decora est.
Vestis virum facit.
Hunc decorant homines quem vestimenta decorant.
Quod virtus & pulchritudo non potest, vestis obtinet.
Cultus & magnificus incessus addit hominibus auctoritaté. Quin.
In vili cultu nemo tractatur honestè.
His body is better clothed then his soule.
The Peacocke hath faire feathers, but soule feete.
Faire without, but foule within.
Stultissimus est qui hominem ex vestibus aestimat.
Externa non commendant hominem. Cic.
Splendidus vestitus, sed discolor animus.
Strumam dibapho tegit. Cic.
In vaginâ eburnâ plumbeus gladius.
Quanto ornatior tanto nequior.
Cura cui est magna cultus, ei magna virtutis incuria est. Marcell. lib. 16. c. 5.
Non liberat podagrâ calceus.
¶ Armour.
He that hath a staffe, may beat away a knaue.
A good sword will stand one in stead.
Incalceatus in montes ne ascendito.
Absque baculo ne incedito.
An asse.
If all men may say that thou art an asse, then bray.
Aduersus solem ne loquitor. Pytha.
Conuictus cede.
Nec aures habeo nec tango, Hiero.