Acts and Monuments Volume 2 Part 2, Book 11 · Account 13 · Letter 13
¶The copy of the Epistle written by M. Latimer to the Archbishop of Cant.
NOn licet reuerendissime praesul per superuenientem aegrotationem ad tuum palatium venire,M. Latimers letter to the Archbishop· non nouam quidem illam, sed inueteratam, & si nouis occasionibus nuper exasperatam. Certe quantum videre videor, & quantum coniecturis ducor, hodie non licebit, citra meum (inquam) magnum malum non licebit. Et ne meum expectaret aduentum diutius tua dominatio frustra: en hanc qualemcun que schedulam mea manu oblitam ad tuam amplitudinem mitto, velut excusationis nostrae certissimum indicem. In qua vtinam vel per temporis importunitatem, vel per capitis gra edinem, iustam aliquam expostulationem liceret tecum facere, qui me, curam animarum habenrem ab earundem curatione debita tam diu detines inuitum, & hac quidem tempestate detines, qua pastores cum gregibus adesse oportet vel maxime. Quid ni enim expostulem, si modo tam vili mancipio cum tanto patre expostulare sit licitum. Nam si Petrus arbitr…batur iustum esse ratione officij sui, quamdiu in hoc foret tabernaculo, vt populum admonere & docere neutiquam cessaret, & quo propius morti hoc instantius, ergo non potest non videre iniustum si qui hodie ne que docent ipsi (vt iam nihil mirer si non ante docuerunt) ne que cupiētes docere permittunt, nisi quos habuerunt votis per omnia & in omnibus obsequundantes. Primum liberum erat meipsum amplitudini vestrae praesentare & offerre, sed inde me ipsum eripere & extricare, parum nunc quidem videtur mihi liberum esse. Et dum aliud in principio praetenditur, aliud in progressu tam longo temporis tractu agitur, nostri negotij quis aut qualis sit futurus exitus, nō immerito dubitatur: sed veritas tandem liberabit vti spero. Dominus qui custodit veritatem in seculum liberabit, super quo quid scribit Hieronymus vtinam nunquam e memoria excideret. Non poterat me molestare quicquid essem pro veritate passurus: sed viuit deus, & ipsi cura est de nobis. Tum modo ad Lond. missus sum, caeterum coram Cant. interdum multis formidandis patribus stipato geruntur omnia. Res velut cancellos quosdam & limites habet, ab eo qui me misit praestitutos: verum sic tractatur causa, & ambagibus ducitur, quasi in infinitum abitura, nullo tādem claudenda termino, dum sine modo & fine, alia post alia ad me, siue pertinentia, siue impertinentia, nunc ab hoc, nunc ab illo interrogantur, si non egomet modo, & si forte inciuiliter, ac non imprudenter tamen (ni fallor) modum imponere, veritus ne inter multa,Indigna Episcopo…um a…tio contra Latimerum. dum multis respondet vnus, vnum aliquod (vt fit) ex inconsulto erumperet, quod causam laederet, alioqui iustissimam: & me malum ostendat oportet nemini volētem male moliri, si quid in conscientia est erroris: & meminisse omnino illud oportet, nempe ad gehennam edificare, contra conscientiam facere, hijs sat fuerit sua profiteri▪ sua asserere, sua defensare: mihi vero assertiones alienae obtruduntur, nescio quo iure asserendae. Sine exemplo, opinor hoc fit mihi, qui tamen intractabilis, fere videor, dum nihil aliud quam iniquis efflagitationibus (quod ego iudico) acquiescere detrecto. Aduersus praedicationes meas si quis quid in tentare conabitur, tanquam vel obscuriores, vel parum caute pronunciatas, paratus sum praedicationes praedicationibus illustrare, qui nihil aduersus veritatem, nihil aduersus decreta patrum, nil non catholice (quod sciam) praedicaui vnquam Id quod per aduersariorum & obloquentium testimonia commonstrare poteram esse verum.Quid in religione corrigendū. Optaui & opto iudiciū vulgi reparari. Optaui & opto discrimen rerum deprehendi, & sua dignitate suo loco, & tempore, suo gradu & ordine, vnamquam que rem pollere, gaudere, vt ingenue sciant omnes, permultum interesse inter ea quae praeparauit deus, vt in eis ambularemus, quisque vocationis opera sedulo facturi,Discrimen inter mandata dei, et precepta hominum. postquam quae omnibus sunt communia, pari sedulitate sunt facta, & inter ea quae spontanea sunt, vt in quibus non nisi nostropte marte obambulamus. Imaginibus vti licet, peregrinari licet, sanctos inuocare licet, animarum in purgatorio residentium memores esse licet: sed sic temperanda sunt, quae voluntaria sunt, vt praecepta dei factu necessaria (quae facientibus vitam aeternam, non facientibus aeternam mortem afferunt) iusta estimatione non priuentur, ne praepostere diligentes deum stulte deuoti, deum contra experiamur non redamantem nos, sed odio potius prosequentem, cum hoc est deum vere diligere, nimirum praecepta dei diligenter seruare, iuxta illud Christi: qui habet praecepta mea & facit ea, hic est qui diligit me, ne quis tam vilia reputet praecepta Dei vocationem concernentia, in suis potius adinuentionibus aberraturus, cum in fine ante tribunal Christi secundum illa, non secundum has, omnes ad vnum iudicabimur, iuxta illud Christi: sermo quem locutus sum, ipse iudicabit in nouissimo die. Et quis potest vnum praeceptum dei vllis addititijs inuentis quamlibet aut multis aut spetiosis compensare. O si essemus ad ea quae Dei sunt peragenda tam propensi, quam sumus ad nostra excogitamenta exercenda seduli & deuoti. Multa sunt quae simplici fide facta non improbat deus, sed probat vtcunque, saltem quorundam infirmitati indulgens, quae tamen antequam fierent interrogatus, nec praeciperet, nec consuleret fieri, vtpote quae iustius toleranda sunt, dum sic fiant, quam praedicanda vt fiant: ne occasione praedicationis (vt fit) omittantur, quae periculo damnationis fieri debeant. Et quid magis indecorum, quam ad id praedicationem conuertere,Multa tolerat deus quae tamen non era. preceptu…us vt fierent. quod deus ipse, nec praeciperet, nec consuleret fieri, saltem quam diu negligenter fiunt quae praecipiuntur facienda. Proinde ego ex parte mandatorum dei sto hactenus immobilis, sic non meum, sed Christi lucrum, non meam sed dei gloriā quaer…tans, & donec respirare licebit, stare nō desinam, sic germanos verbi precones, quotquot hactenus fuere imitaturus. Intollerabiles sane sunt, & diu fuere quarundam rerum abusus,… vt nemo Christianae gloriae studiosus potest, nisi abusibus rerum multo etiam magis improbatis res ipsas e suggestu probare, quae si ra…ius fierent (vt ne dicam nunquam) modo hac occasione quae mā dantur a deo fieri, fierent officiosius, quid quaeso pateretur …acturae religio christiana? nisi forte sic caecutimus miseri, vt illa turpi questu nostro, non cultu dei vero putentur consistere …am non potest (opinor) fieri, vt damnabilis eiusmod… rerum abusus iuste reprobetur, nisi protinus infrequentior earundem vsus sequatur. Quanquam praestiterit quaedam nunquam fieri quam tam fiducialiter fieri, vt minus curentur quae oportuit fieri, cum alia oportet facere, alia oportet non omittere, alia nec oportet facere, & omittere licet▪ Et quis manifestum multarum rerum abusum non videt? quis vidit, & non vehementer dolet? quis dolet denique & non laborat amouere? & quando amouebitur, si vsus praedicatione celebrabitur, tacebitur abusus? Imo non potest non regnare & dominari abusus. Aliud est, res quae possunt in loco fieri, tolerare, aliud easdem pro rebus quae debent fieri, aut passim praedicare, aut legibus praedicanda constituere. Euntes docete (inquit) omnia. Quaenam omnia? omnia quae ego praecipi vobis (inquit) non dicit omnia quae vobis ipsis videntur praedicanda. Agite igitur per immortalem deum.Multa tolera… pos…unt quum fiunt… quae tamen vt fie e…t necessitatē nullam habent. Sic neruos intendamus nostros, vt quae dei sunt, praedicemus ad vnum omnes, ne adulteri & caupones praedicationis verius, quam viri praedicatores euadamus: maxime dum homines ad diuina sunt pigerrimi, ad sua velocissimi, vt nihil sit opus calcaribus: iniusta rerum aestimatione, & innata superstitione, certe ab ineunte aetate a maioribus contracta miserabiliter decepti, quibus rebus mederi vix vllis praedicationibus quamlibet frequentibus, quamlibet vehementibus, quamlibet sinceris & puris quimus. Quare prohibeat deus, ne in hac dierum malitia, qui debent ipsi potius praedicare (praecepit enim nobis, inquit Petrus, praedicare) vel volentes & potentes praedicare praepediant, contra illud, noli prohibere eum benefacere qui potest, vel cauponantes praedicare compellant, sic miseram plebeculam in superstitione & fallaci fiducia damnabiliter detinētes. Quin deus potius misereatur nostri, vt cognoscamus in terra viam tuam, ne videamur in quos illud quadret digne, nō cogitationes meae, cogitationes vestrae, neque viae meae, viae vestrae, dicit dominus. Hinc ego nudis sententijs subscribere non audeo, domine cum primis obseruande, quia popularis superstitionis diutius duraturae quoad possum, authorculus esse nolo, ne mei ipsius damnationis simul sim author. Quod si dignus essem, qui tibi cōsilium darem, colendissime pater, sed cohibeo me, quā sit prauum & intollerabile hominis cor detur vel coniectare. Neque sane quisquam nouit quae sunt hominis nisi spiritus hominis qui est in eo. Non me superbia detinet vlla, ab illa subscriptione toties a tua dominatione cum maxima mei animi molestia rogata. Non potest non esse impium patribus & proceribus ecclesiae non obtempe…are, sed videndum interim illis & quid & quibus imperent cum in loco, deo quam hominibꝰ obedire oportet magis. Sic dolet mihi caput, & reliquum corpus languet, vt nec venire, nec haec rescribete licet, & emendare. Sed tua dominatio si non iudicium meum, certe studium spero probabit. Valeat dominatio tua.
In this foresayd Epistle as ye heare, he maketh mention of certayne articles or propositions, whereunto hee was required by the Bishops to subscribe. The copy and effect of those articles or nude propositions (as hee calleth them) be these.