Works, Interpretation · Part 3
MYSTERIUM DVORVM TESTIVM in sacco prophetantium.
GEntibus in Atrio populi Dei seu Civitate sancta stabulantibus, TESTES seu PROPHETAE à Deo bini praedicant pullati & amicti saccis. Hi sunt veritatis Divinae Interpretes & Assertores, qui foedam illam & lacrymabilem Ecclesiae Christi contaminationem assiduis querulis deflerent, quósque Deus indesinenter Orbi Christiano cum Gentibus scortanti monitores, Sanctísque suis fidem servantibus duces, excitaturus esset. Nempe ad instar Parium illorum illustrium sub Veteri Testamento, MOSIS & AARONIS in Eremo, ELIAE & ELISAEI sub Apostasia Baalitica, ZOROBABELIS & IESUAE sub servitute Babylonica. Ex illorum putà numero, conditione, potestate, réque gesta, Testes isti Apocalyptici manisestè describuntur; quemadmodum & Ecclesiae status in quo prophetârunt, Israelitico congruenter, Babylonis, Eremi & Gentilismi seu Baalismi imaginibus figuretur. Quod de Testium descriptione dixi, id in sequenti tabella, Lector, oculis tuis usurpato.
| Moses & Aaron. | Elias & Elisaeus. | Zorobabel & Iesua. | |
| foreign. v. 6. | foreign. | foreign | vers. 6. |
| foreign. vers. 5. | vers. 4. | ||
| De Mose & Aarone videsis Num. 16. | |||
| De Elia 2 Reg. c. 1. |
Iam ad textum accedamus. Et dabo, inquit, duobus Testibus meis, ut prophetent diebus MCCLX amicti saccis. Vers. 3.Ubi illud primò notandum venit, totam quae sequitur prophetiam, ab hoc commate ad clangorem Tubae septimae, rei naturâ sic postulante, non viso exhibitam, sed ab Angelo Christi personam sustinente Ioanni dictatam fuisse; id quod observâsse, ad genium allegoriae seu typi rectiùs percipiendum haud parùm facit.
Duobus Testibus meis] Duos dicit propter typum, qui, ut dixi, binorum est; acsi dixisset, Dabo Zorobabeli & Iesuae meis, Eliae & Elisaeo meis, Mosi & Aaroni meis. Cui accedit quòd Testes eos vocat, Testes autem ex Lege*Deut. 1…, 15, duos esse oportuit ad stabiliendum omne verbum. Adde, quòd Duo dici possint, pro numero Tabularum Dei, quas in prophetia sua adhiberent, Veteris & Novi Testamenti, quasi duorum Testamentorum Testes.
Vt prophetent amicti saccis] Nempe lugubriter plangendo conculcationem Civitatatis sanctae ex Gentilium cultu introducto, Dei veritati Testimonium perhibendo, & cohortando ad resipiscentiam.
Diebus 1260] Quot nempe in mensibus 42. continentur. Quos non esse dies horarios liquet, tum ex tribus illis diebus & dimidio, horum dierum partibus, paulò pòst Testi…m morti assignandis; quos pro diebus horariis accipi non posse, arguunt quae tunc gerenda praedicuntur: tum ex eo quòd Bestia (cujus item duratio sint) Coetui 144 M. Signatorum; Coetus autem Signatorum sex primis Tubis contemporet, Tubarum verò res tantillo tempore, quantum est dierum 1260 horariorum, seu triennii & semestris, decurri non possint. Sed cur, inquies, Gentium profanatio Mensibus, Testium autem purum Dei cultum asserentium prophetia Diebus mensuretur? Nempe, quia cultus Idolorum omnéque peccatum & error potestatis tenebrarum & noctis sit, quibus Luna praesidet; contrà Religio vera Luci & Diei comparetur, quarum penes Solem praefectura est. Ideo Act. 26. 18. Pauli missio ad Gentes ab idolis convertendas dicitur, ad convertendum eas à Tenebris ad Lucem, à potestate Satanae ad Deum, Quâ mente est & illud,*2 Cor. 6. 14… Quae socictas luci cum tenebris? Iam verò Menses LVNAE, tenebrarum dominae; Dies & Anni SOLIS, qui luci praesidet, motu diriguntur. Eadem de causa, ut*Cap. 13. 5. postea videbimus, Bestiae blasphemia, similiter ad motum LUNAE, mensibus; Mulieris verò in Eremo mansio, annis & diebus, ad motum SOLIS, numerabitur.
Hi sunt duae illae oleae & duo candelabra,Vers. 4. coram Domino terrae consistentes.
Id est, sunt instar ZOROBABELIS & IESVAE, quos olim Dominus unxerat ad Ecclesiam Iudaicam, sub captivitate Babylonica perditam, denuo instaurandam, atque Testibus hisce consimiliter sub Gentium servitute procurandam. Allusum enim est ad duas istas olcas quas Zacharias viderat utrinque Candelabri aurei crescentes, oleúmque Lucernis ejus suppeditantes, Zach. 4. de quibus Angelus rogatus, quid sibi vellent; Hi sunt, inquit, duo filii olei stantes coram Domino totius terrae; indigitans duo Ecclesiae sub Gentibus tum servientis capita, ZOROBABELEM ducem & IESUAM Pontificem, de quibus paulò antè prophetaverat.
Candelabrum enim ibi septem lucernarum Templum designabat, ejúsque typo illius temporis Ecclesiam: cujus instaurationem conservationémque duo Vncti isti procuraturi essent, non copiis, non robore, ullóve adminiculo hùmano, sed virtute solius Dei,Zach. 4. 6. modo quodam invisibili & mirabili operantes; quemadmodum Oleae istae Candelabro utrinque assistentes oleum luminibus ejus sufficiebant viâ planè extraordinariâ nec perceptibili.
At quorsum, inquies, hîc apud Ioannem non unius, ut apud Zachariam, sed duorum Candelabrorum mentio, quibus itidem, & non Oleis duntaxat, duo isti Prophetae assimilari videntur? Fateor me hìc haerere, necdum satis expeditam & liquidam hujus discriminis rationem invenisse. Interim in verbis puto Hebraismum latere, esséque acsi dixisset, Hi sunt duae illae Oleae, ad vel juxta duo candelabra, coram Domino terrae consistentes: ità ut Testium solummodo cum Oleis comparatio fiat, Candelabrorum verò adjectio non nisi ad Olearum descriptionem pertinere judicetur. Nam copulativa Hebraeis quandoque vice foreign praepositionis est, id est, pro cum, juxta, apud; ut 1 Sam. 14. 18. Quia erat arca Dei in die illo & filii Israel, id est, cum filiis Israel. Vide Lexicon Schindleri. Sed manebit nihilominus difficultas de duobus Candelabris. An igitur dicendum unicum illud apud Zachariam Candelabrum hîc pro duplici censeri, propter nempe geminum ab utraque parte scapi lucernarum ordinem, & duas oleas utrisque seorsim oleum infundentes? Est quoque apud Zachariam septem & septem, i. bis septem, infusoriorum mentio; sed quorsum spectet non satìs liquet. An verò binarium istum putemus ad Ecclesiae Christianae conditionem designandam privatim pertinere? nempe, aut quasi ex duobus populis, Iudaeis & Gentibus, congeminantis; aut, quod verò forsan propius, quia tempore quo Testes pullati ingemiscerent, unà cum Imperio Romano, in Orientis & Occidentis dividendae? Ut ut sit, certum est, Candelabra, non Prophetas aut Antistites Ecclesiarum, sed Ecclesias ipsas denotare, ex eo quòd suprà cap. 1. Angelus septem Candelabra totidem Ecclesias interpretetur: Septem, inquit, Candelabra quae vidisti, septem Ecclesiae sunt.
Quos si quis voluerit laedere,Vers. 5. ignis prodit ex ore ipsorum & devorat inimicos corum: Et si quis voluerit eos laedere, ità oportet eum occîdi.
Non manu, non ferro aut pugionibus sese ulciscuntur Testes, si quando ab hostibus laesi fuerint; sed ex ore ipsorum prodit vindicta, id est, oralibustelis inimicos configunt; dum nempe iram Dei, ministrorum ejus violatoribus impendentem denunciant, aut precibus & gemitibus suis ultionem impetrant. Ignis enim hic, qui ex ore Testium egredi perhibetur, Vltionis verbum est; juxta illud Domini ad Ieremiam cap. 5. 14. Ecce ego do verba mea in ore tuo in IGNEM, & populum istum in ligna, & vorabit eos. Moses quidem & Aaron, & postmodum Elias; illi in seditionis Korachicae conjuratos, hic vero in Ahaziae Regis Baalicolae ministros, ignem propriè dictum coelo devocârunt: at nostrorum Testium ignis mysticè interpretandus est, cùm, monente mox Spitu S. AEgyptus nostra, proindéque Eremus, foreign accipiantur. Por…quod Prophetae in nomine Dei denunciant, idem & ipsi patrare dicuntur, ut ostendit quod ad eundem Ieremiam ait Dominus, c. 1. 10. Praefeci te, inquit, gentibus & regnis, ad exstirpandum & demoliendum, & ad perdendum & destruendum, ad aedificandum & plantandum: nè quis jam miretur, quòd ex ore Testium prodire dicatur ignis seu vindicta Divina, penes quos tamen sola denunciandi aut à Deo impetrandi potestas sit.
Ità propriam injuriam ulciscuntur Testes: Sequitur, quâ ratione etiam contumeliam Templo Dei illatam. Videlicet.
Potestatem habent claudendi coelum,Vers. 6. nè pluat (pluvia nempe mysticâ) in diebus prophetiae ipsorum.
Hoc est,* clavium potestate instructi sunt,Vid. … E…ias …uisse dicitur foreign …lav…m pluvia. quâ novis istis Gentilibus, cultûs Christiani contaminatoribus, coelum claudant, nè sanguinis Christi gratia per Baptismum obsignata tamdiu super eos stillet ad remissionem peccatorum, quamdiu idololatriis & superstitionibus suis pullatae Testium prophetiae causa esse perseveraverint. Dicam planiús. Spe vitae aeternae, solis puris Dei cultoribus promissae, novos istos Idololatras ex verbo Dei arcent; donec, stipulationis in Baptismo memores, ad unius Dei cultum per unicum Mediatorem Iesum Christum, abjectis Satanae cultibus, redierint, sícque finem lugubri Testium Prophetiae imposuerint. Quemadmodum & Eli…s non priùs Israelitis, siccitate jam propè enectis, pluviam reddiderit, quàm Baalis prophetae ejúsque cultus exterminarentur.
Hujusce autem potestatis Testium exemplum habemus infrà cap. 14. 9. Si quis, inquiunt, adoraverit Bestiam & imaginem ejus, & acceperit characterem in fronte sua aut manu sua; Bibet hic ex vino irae Dei, ex mero misto in calice irae ipsius, & cruciabitur igne & sulphure, in conspectu Angelorum sanctorum & in conspectu Agni: Et fumus tormenti ipsorum ascendet in secula seculorum, &c.
Denique potestatem habent super aquos, convertendi eas in sanguinem, & percutiendi terram omni plagâ, quotie scunque voluerint.
Cujusmodi nempe potestatem exercuerint Moses & Aaron Israelem ex AEgytiaca servitute educturi. Unde colligo, potestatem Testium, typo isthoc figuratam, non ad omnes Prophetiae pullatae dies, sed ad finem eorum pertinere, seu tempus Phialarum; quando nimirum Testium seu Prophetarum istorum auspiciis, quasi Mosis & Aaronis, populus Christianus, plagis AEgyptiacarum imagine expressis, similiter de Bestiae tyran…ide atque servitute educendus est. Siquidem prima phialarum plaga terram ulcere percutit; secundâ & tertiâ aquae in sanguinem vertuntur; caeterae aliis adhuc gravioribus Bestianos seu gentes in Atrio Templi stabulantes plagis conficiunt. Quarum omnium interpretationem suo loco servamus. Sufficiat hic, novissimam hanc potestatem ad Phialarum effusionem retulisse. Sequitur,
Sed cùm finituri sunt testimonium suum,Vers. 7. Bestia quae ascendit ex Abysso faciet adversùs eos bellum, & vincet eos, & occîdet eos.
De munere & potestate Testium hactenus; sequitur jam de fato quod ad finem prophetiae suae experirentur. Cujus descriptio ex historia Passionis Dominicae tota conflata est. Dominus enim Iesus consimiliter, cùm praedicationem suam totidem circiter, quot Testium prophetia, dierum finiret, à Praeside Romano Bestiae hujus qua cum Testibus bellum est (sed sexti capitis sui vice) legato occisus est. Tertio pòst die, facto item terrae motu magno, resurrexit; paulóque pòst, die nempe quadragesimo, in coelum nube receptus ascendit. Quae omnia in hac Testium seu Prophetarum ipsius clade voluit Deus repraesentari: ut sicuti in muneris sui statu Parium istorum illustrium (de quibus antè) similitudinem gesserant; ità in perpessione & morte Christo Domino suo, Testi illi fideli, conformes efficerentur; quod quidem ipsis in mediis aerum…is suis & solatio esse debet & gloriae.
Sed textui lucem saciamus. Cùm finituri sint, inquit, testimonium suum (sic enim foreign vertendum, non de praeterito, cùm finierint) Bestia quae ascendit ex abysso faciet cum iis bellum, & vincet eos, & occîdet eos: Id est, cùm jam, parte Civitatis Sanctae seu Orbis Christiani incolarum, de idololatriis & abominationibus suis, agni…â Gentilismi foedi…ate, resipiscente, & Templum Dei apud sese repurgante, Testes gratulabundi saccum exuere & diuturno planctu suo defungi inciperent, nondum tamen penitus defuncti essent; BESTIA illa Romana septiceps vicis novissimae (de qua cap. 13.) usque eò pullatorum istorum concionem valuisse indignata, faciet eis bellum, vincet & occîdet eos. Quorum primum, de Testium planctu finiri coepto, ab initio Ecclesiae reformatae hucusque continuè factitatum est.
Alterum, de bello & caede, etiam…um futurum esse suspicor. Brightmannus quidem noster illud jamdudum, in Bello nimirum Smalcaldico, sub Carolo V. Caesare, impletum censuit. Alii modernae Ecclesiarum Germanicarum stragi accommodant. Et quis tam tristem Ecclesiae Casum non multò magis praeteriisse mallet quàm adhuc metuendum superesse? Sed non est ex voto nostro interpretatio dirigenda: imò majori cum periculo in partem istam quàm è contrà errabitur: plus siquidem ad pietatem valet calamitatis futurae expectatio, quàm credula nimis de ea quasi jam transacta securitas. Adhuc autem metuendam esse cladem istam novissimam duo mihi persuadent. Primum, quòd luctuosa illa Gentium Civitatem Sanctam seu Religionem Christianam conculcantium tempora, sive MENSES XLII, tantisper dum Bestia regnaverit, periodum suam complevisse dici non possint; proindéque neque contemporanei ac coaevi iisdem Testium in sacco & cilicio plangentium DIES. Alterum, quòd haec Testium clades proximè antecessura sit (ut paulò pòst audiemus) cladem & ruinam Urbis magnae, id est, Romae, quam tam propè abesse non patitur Phialarum series; utpote quarum quartam (quamvìs in praesenti rerum motu id agi sperandum) nondum praetervecti simus, ut ibi docebitur. Atqui Urbis ruinam ad quintam spectare mox ostendemus: cujus idcirco prodromam fore cladem istam de qua agimus, admodum vero consentaneum est; praesertim cùm Christo Imperatori nostro solenne sit, non nisi crucis methodo hostes debellare & victoriam suis largiri. Neque tamen, ex co quòd clades haec novissima sit atque etiamnum futura, quicquam de gravitate ejus supra omnes quae praecesserunt certò statui potest. Fortè enim, non tam gravitatis nomine (certè non diuturnitatis) quàm quòd in signum esset protinus tùm finiendi luctûs Testium, atque instantis ruinae Romanae Urbis, ideo sola ex omnibus quibus Bestia Sanctos contritura esset cladibus singularem mentionem & descriptionem meruit: perinde nempe ut circundatio Hierofolymorum ab exercitu Cestii Galli, paulò ante fatalem per Titum obsidionem, in excidii ejusdem tunc instantis & pro foribus signum praedicta suerit. Ut quemadmodum Apostolis, detemporis illius excidii signis quaerentibus, dixetit Servator, Cùm videritis circundari ab exercitu Ierusalem tunc scitote quòd appropinquavit desolatio ejus: simile hîc innui putetur de excidio Babylonis;Luc. 21. 20. Cùm videritis triennalem istam & dimidii anni Testium caedem, scitote quòd appropinquavit desolatio Urbis magnae.
Caedem autem quâ Testes à BESTIA sternendi praedicuntur intelligi puto significatione generalissimâ, quâ necem etiam comprehendat metaphoricè seu analogicè dictam. Mori enim câ notione dicitur, qui in quocunque statu constitutus, sive Politico sive Ecclesiastico, seu quovis alio, desmit esse quod fuit; unde & occîdit qui tali morte quemquam afficit. Siquidem in stylo sacro Vivere subindè est Esse, Mori Non esse. Quâ mente Satanae & peccato mori dicimur, cùm eorum mancipia in posterum esse desinimus; & Christo vivere, cùm ejus esse incipimus. Et omnino poscere videtvr oppositionis ratio, ut cujusmodi futura sit post patratam caedem resurrectio Testium ad vitam, talis foret & ipsa caedes: Illam verò analogicam esse patet, quia nulla resurrectio propriè dicta futura sit ante Christi adventum sub Tuba VII. haec verò fit, currente adhuc sextâ.
Testium igitur in bello occubitus, si ad istiusmodi intelligendi normam exponamus, videbitur esse illorum ab officio & statione quam in Ecclesia, vi praedicationis suae reformatâ, aliquantisper consecuti sint, deturbatio & dejectio; sive ea cum morte corporali conjuncta sit, sive secús: adeò ut vitam, qualemtum vixerant, propheticam deinceps non vivant, muniáve ejus exerceant ampliús. Quo simul necesse est futurum ut, columnis fuis subductis, Bestiaeque pseudoprophetis in locum prophetarum Christi postliminiò substitutis, tota Ecclesiae Reformatae politia, quàm latè hoc acciderit, in terram concidat. Quod citiúsne an seriùs futurum sit, solus ille novit in cujus manu sunt tempora & opportunitates.
Interim, nè fortè quis decipiatur, illud accuratè animadvertendum, Bellum hoc BESTIAE novissimum non esse ejusdem generis cum eo quod adversùs Sanctorum coetum hucusque continuè gesserat (de quo nempe in BESTIAE historia dicatur cap. 13. quòd datum sit ei bellum gerere cum sanctis, & eos vincere;) sed omnino diversi. Quorsum enim illud tanquam ultimis Bestiae temporibus peculiare narraretur, quod si non ab incunabulis suis, saltem jam indè ab foreign sua, ei solenne fuerat? Aliud igitur est bellum quod Bestia gessit contra sanctos universè, aliud quod in novissimo suo gerit cum Prophetis, qui jam cilicio exui planctúmque suum propheticum finire coepissent, id est, Antistitibus Ecclesiae parte suâ reformatae. Id quod ampliùs ex diverso utriusque belli eventu manifestum est; illic sanè prospero, hîc admodum sunesto. Illic enim potestatem consequnta est Bestia in omnem tribum, liuguam & gentem, &c. hîc verò subitam & fatalem sibi ruinam accersit, ut in textu videre est.
Et cadavera eorum (jacebunt) in foreign VRBIS magnae,Vers. 8. quae vocatur spiritualiter Sodoma & AEgyptus, ubi & Dominus ipsorum crucifixus est.
URBS illa cognomie Magna, ROMA est, sic dicta, non tam quantitatis intuitu, quàm quòd aliarum Urbium regina esset; juxta illud Angeli cap. 17. ult. Mulier quam vidisti est VRBS illa MAGNA, quae regnuni habet super reges terrae. Quemadmodum nomine REGIS magni (quomodo Deus appellatur Pf. 48. 3. & Matth. 5. 35. quíque titulus olim peculiariter Regibus Assyriorum & Persarum competebat) innuitur Rex regum, qui in alios reges potestatem habet. Unde per totam Apocalypsin, quocunque aliàs nomine ROMA appellatur, sive Babylonis, sive Meretricis, semper hoc titulo Magna insignitur; ut Babylon illa Magna, Meretrix illa Magna. Adde, quòd in tota Apocalypsi nulli praeter ipsam urbi titulus iste tribuatur, nisi, demum post excidium ejus, Novae isti Ierusalem de coelo descensurae, in cujus lumine deinceps ambularent Gentes: quam qui hîc significari putaret,Cap. 21. 10. ei sanè helleboro opus esset. Atqui nec Ierusalem Ioannis aevo fuit, neque ulla alia Ierusalem praeter ipsam unquam futura est Vrbs Magna, seu aliarum Orbis urbium capút & regina.
Additur, Quae vocatur spiritualiter Sodoma & AEgyptus: AEgyptus, ob tyrannidem in populum Dei, instar AEgyptiacae; Sodoma, ob scortationem, scilicet spiritualem. Est autem hic (quod Lector diligenter observet) foreign allegoriae, (cujusmodi plures in hoc libro occurrunt) quâ nempe Spiritus Sanct. semel innuere voluit, quicquid uspiam de plagis AEgyptiacis aut Sodomorum clade in hisce Visionibus exhibeatur, id omne foreign, id est, mysticè, interpretandum esse; cùm nempe ROMA, statúsve rei Romanae, plagarum istarum omnium subjectum, Sodoma sit atque AEgyptus mystica. Occurrunt antem, de plagis AEgyptiacis, in descriptione Tubarum & Phialarum, necnon in hac ipsa Testium historia; de Sodomorum clade, in Iudicio Bestiae, c. 19. 20. & 20. 10. quorum omnium sensus hâc Clave aperiendus est. Hinc etiam demonstrari potest, Tubarum subjectum esse ditionem Romanam: quoniam ex earum plagis quaedam AEgyptiacae sint; cui autem plagae AEgyptiacae inserrentur nisi AEgypto? atquihaec, Spiritu S. authore, Roma est.
Ità de Vrbe magna res plana est. Sed quid sit foreign illa Urbis, cujus hic mentio, non adeò scitu facile est. Sanè enim pro vico, aut co quod Latinè plateam dicimus, aut foro, aut loco quovis alio intra Urbem, sumi non posse videtur; idque obsequentes rationes.
Primò enim Christus Dominus, qui in hac foreign crucifixus dicitur, neque in Urbis Romae neque Hierosolymorum vico aliquo, aut foro, aut areâ crucifixus est; quinimo extra hujus portam, (Hebr. 13. 12.) in illius autem provincia duntaxat, à Pilato Praeside. Ergò foreign non est vicus aliquis, aut via latior, intra alterutrius Urbis moenia, sed locus extra Urbem.
2. foreign singulari numero positam, ejus generis rem designare verisimile est, cujusmodi unicam Urbs habeat, non plures. At vici in qualibet Urbe, saltem insigniori, plures sunt.
3. Ibi jacere corpora Testium putandum est ubi bello victi sunt. At bello congredi non solet intra Urbis moenia; sed, si non in hostico, saltem in regione & provinciis Urbi subjectis.
4. Quorum occisorum cadavera, per tres dies & dimidium, populi, tribus, linguae & gentes coràm intueri potuerint, & curare nè sepelirentur; ea non in Urbis magnae vico aliquo aut platea jacebant, sed aut dispersa fuisse, aut circumlata per provincias videntur; ad quas idcirco significatio foreign accommodari debeat. Et si quis dixerit, exercitum Bestiae, quo Testes fusi caesíque sunt, ex variis populis & linguis conflatum esse, ideóque facilè cadavera eorum cernere potuisse quos ceciderant: ad argumentum superius recurrendum est, Cum tantis exercitibus congredi non solere intra Urbis moenia. Nam omnino res ità explicanda est, praesertim ubi nulla allegoriae ratio obtendi potest, ut nè sensui literali quid absurdi insit.
Quid igitur hîc aliud dicemus, quàm foreign nomenclaturâ regionem & territorium universum Vrbis ditioni subjectum designari; ídque significationis vel ab Hebraico foreign traxisse, cui saepe in versione Septuag… respondeat? nimirum pro more & usu linguae Hellenisticae, quae vocem Graecam voci Hebraeae foreign unâ significatione juxta usum suum nativum respondentem, etiam alteri significationi adhibere soleat; ut multis exemplis probari possit, si res esset hujus instituti. Iam verò foreign Hebraeis significat quicquid omnino extrà sit; sive extra aedes, ut vicos & vias in urbibus; sive extra urbem, ut foreign regionem seu agrum circumjectum. Sanè Iob 5. 10. ubi in Hebraeo est foreign, Chaldaeus reddit, Qui dat pluviam super faciem terrae, & mit…it aquas super faciem provinciae seu regionis populorum. Vel à notione latitudinis, ut sit idem quod foreign, Isa. 8. 8. Et extensio alarum ejus (id est, Assyrii) implebit latitudinem terrae tuae, ô Immanuel: & Apoc. 20. 9. de Gog & Magog, foreign. Huc enim facit quòd foreign quae vox altera est quam Septuag.In San…ed…in cap. 11. Sect. 6. mentio sit foreign foreign transferunt, & foreign quae latitudinem seu foreign. significat, easdem omnino literas habeant, & utraque Chaldaeis unâ eâdémque voce foreign dicatur. Vel denique notione latitudinis, quae voci foreign nativa est, innuere voluit Spiritus Sanctus amplitudinem ditionis Urbis illius magnae, quâ omnes Urbes superaverit, hodiéque superet: acsi foreign positum esset pro foreign, &c. Sanè vox foreign Adjectivum est Substantivè positum, proindéque subintelligi aliquid debet; & verò aliud atque aliud potest, ad significationem ejus explanandam: nec scio an illa vici significatio apud veteres scriptores Graecos admodum reperiatur.
Iam verò autem, cui haec interpretatio sese probaverit, ei ampliùs obscurum esse non potest, aut quâ ratione Christus in foreign urbis Romanae crucifixus dicatur, aut ubi Testium occisorum cadavera abjicienda sint; nempe non in Urbe Roma, sed intra ditionem Romanam. Scio equidem, complures nostrorum, ut ad eundem seopum perveniant, hîc Urbis nomine totam Urbis ditionem intelligere. Sed quid tum, amabò, foreign erit? Nam quorum alterutrum ut sit propè necessarium videtur, neutrum esse potest. Non ditio, ut quae jam ipsius Urbis nomine designetur: Non provincia aliqua, ut quas Urbs magna plures habeat; foreign verò unum quid & singulare, singulari numero positum, innuat. Atque haec de foreign notâsse sufficiat: jam pergamus ad reliqua.
Et cernent (homines) ex tribubus & populis & gentibus cadavera eorum per tres dies & dimidium, & cadavera eorum non sinent poni in monumentis. Vel, Vers. 9.Et erunt*De partitiva hic locutio…e Hebraeis & Syris familiarissima vid. Ludovic. de Dieu Com. in Evangel. p. 134. in fine. ex tribubus & populis & gentibus quicernent cadavera eorum, &c.
Utrùm hoc in immanitatis, an verò beneficii partem accipiendum sit, in ambiguo est; nec nisi ex prohetiae complemento determinandum. Potest enim accipi vel tanquam ab hostibus profectum, hoc insuper ignominiae, ad cumulum quam patraverant caedis, adjicientibus, ut interfectorum corpora sepulturâ prohiberent: Vel tanquam ab amicis & fautoribus Testium, hâc nimirum ratione, quasi mox revicturis consulentibus. Ut ut enim maximae alioquin immanitatis sit non sepelire mortuos, & insepultum abjici, praesertim apud Iudaeos, pro summa ignominia habebatur; tamen qui ità occubuerunt ut non planè desperatum sit quin adhuc vitae restitui possint, eos sepulcri claustris tantisper prohibere in beneficii loco ponendum est. Si prius statuendum; innui hoc typo videtur aliqua infamiae aut ignominiae nota quâ Bestiani, sustulisse Testes haud contenti, eosdem insuper mulctabunt. Sin posterius; subsidii aliquid à populis Reformatis, quorum formidine, utpote multitudinis longè maximae, ideóque, recenti adhuc vulnere rebúsque nondum confirmatis, ad desperationem haud impunè provocandae; aut saltem operâ & favore occulto, futurum sit, nè ità cum Testibus agatur ut nulla spes sit reviviscendi. Achmetes ex Indorum disciplina. Apotel. 130. Si quis in somnis visus sibi fuerit sepultus, sepulcrum ipsum ad plenam certitudinem interitûs ejus spectat. Si videre visus fuerit defectum aliquem rerum ad sepulturam pertinentium, is defectus ad spem refertur. Si jam quaeras, ecquid in textu appareat quod ad hanc interpretationem potiùs inclinet quàm ad illam? Ego verò illud in hujus rei argumentum traherem, quòd cùm diverso modo & verbis suppositum hîc enuntiet atque cùm de hostibus sequenti versu agat, non eosdem hîc atque illic intelligi velit, sed diversos; illic quidem hostes, hîc verò amicos Testium. Nam de hostibus in sequenti versu exsultantibus & munera invic…m mittentibus dicit, foreign de istis verò qui Testium cadavera non sinent … oni in monumentis, foreign, partitivè, quasi certos quosdam notaret diverso à reliquis ingenio. Iudicet Lector.
Per tres dies & dimidium.
Id est, ut videtur, triennium semestre. Nam de dieb… horariis intelligi non posse arguunt quae tunc gerenda praed cun…ur. Ecquis enim credat, tridui & dimidii diei spatiolum aut famae neci… Testium per Orbem disseminandae, aut Legatis cum muneribus ultrò ci…roque inter gentes mittendis, sufficere? Imò nè parandis quidem sufficeret. Adde quòd dimidium diei horarii, seu horae duodecim, hujusmodi actibus determinandis p…orsus ineptum sit. Non enim ad horas res istiusmodi observari solent, quinimo ad menses, saltem ad dies integros. Interim animadvertendum, tempus hîc computari non Testium occidendorum, sed quo jacebunt mortui & inanimes postquam jam occubuerint. Quamdiu autem bellum ipsum durabit, quantúmque temporis dabitur Prophe…is interficiendis, non nisi Vaticinii complementum docebit.
Et qui habitant super terram gandebunt super illis, & hilares erunt, & munera mittent invicem,Vers. 10. quòd hi duo Prophetae torserant habitantes super terram.
De more mittendorum munerum in publico gaudio aut in magna laetitia, vide Estherae c. 9. 19, 22.
Sed post tres dies & dimidium,Vers. 11. Spiritus vitae à Deo ingressus est in illos, steterúntque in pedes suos; & metus magnus cecidit in eos qui spectârint ipsos.
Qualis erat Testium mors, talis erit excitatio à mor…uis seu resurrectio, nempe restitutio in statum pristinum; idque non tam operâ aliquâ aut auxilio humano, quàm digito Dei, qui mirabilis est in operibus suis. Hoc enim innuit, Spiritus vitae à Deo ingressus est in illos. Achmetes Apotelesm. 6, & 7. ex AEgyptiorum & Persarum disciplina: Siquis in somnis suscitationem mortuorum videre visus fuerit, eares vinctorum liberationem ac bellorum finem significat. Apot. 6. ex calamitatibus creptionem. Videsis Ezech. cap. 37.
Et audierunt vocem magnam de coelo dicentens ipsis,Vers. 12. Asceudite huc. Ascenderúntque in coelum per nubem (vel in nube;) & conspexerunt illos inimici eorum.
Non restituentur solummodo Testes in locum & stationem pristinam, quinimo evehentur in sublimiorem aliquem honoris & potestatis gradum. Id enim nube vehi & in coelum ascendere significat. Vide Dan. 7. 13. Isai. c. 14. 13. &*Tar… innube gloria suae. 19. 1. Unde in Apotelesmatis insomniorum, quae ex priscis AEgyptiorum & Persarum monumentis collegit Arabs ille quem toties laudavi, Apomasar an Achmetes? legitur, Si Rex in nubibus consedisse sibi visus fuerit, & vehi qu…cunque libeat, barbari hostes ei servitutem servient, quibus ipse cum imperio praecrit. Item, Si Rex ad coelum quasi volâsse visus sibi fuerit ubi sidera essent, super Reges caeteros eminentiâ potietur & famâ. Item, Si Rex visus sibi fuerit sursum profectus in coelo consedisse, regionem eâ majorem quam possidet in potestatem rediget. Apotel. 162, & 164. Haec eò adduco ut ostendam, parabolam istam eâ quam dico significatione, apud Dei Prophetas, ex usu Orientis adhibitam. Non igitur, ut antea, ministerium Testium despicatui erit, neque ipsi pro abjectae & contemptae sortis hominibus habendi. Adeò illud quod Salvator de seipso dixit Luc. 24. 26. Nonne haec oportuit pati Christum, & [deinde] introire in gloriam suam? in Prophetis quoque suis vim suam & veritatem consequetur. Et quis novit annon Ecclesia Reformata probrum Christo hâc parte illatum, Testium ad tempus sublatione, luitura sit; quòd eos pro legationis dignitate, dum fruebantur, non habuissent? Notum est nimis quid ab Ecclesiis Reformatis in hanc partem peccatum sit: útque dum Prophetae Christi Templo Dei repurgando strenuè incubuere, alii interim, gazis ejus expilandis oblationibúsque intervertendis, sanctissimum opus commaculârunt; nè alimentis quidem alicubi (magno verae Religionis dedecore) relictis, quibus Ministri ejus honestè & pro ordinis sui dignitate sustentarentur; nedum ut quod superabundaret, ad Rei reformatae amplificationem, belli sacri necessitates, afflictorum fratrum subsidium, alióque pios usus seponerent. Annon verò id genus fuit praevaricatio illa, ob quam olim Templum Iudaicum Antiocho Epiphani prophanandum, atque Religio veri Dei triennio similiter conculcanda data fuerit? Exercitus, inquit Daniel, dabitur ei contra juge Sacrificium propter praevaricationem, & projiciet veritatem in terram, & faciet, & prosperabitur, cap. 8. 12. Vide autem historiam lib. 2. Mac. ab initio cap. 3. ad 5. & judica. Sed nolo ampliùs unguem in hoc ulcere. Hoctantùm adjiciam, Fortè hoc honoris & potestatis augmentum Testibus à resurrectione sua, supremi magistratûs jussu (quae vox illa de coelo esse videtur) obventurum, tanquam in infamiae illius atque ignominiae compensationem, quâ eosdem Bestiani mortuos multaverant; si modò id significatum fuerit prohibitione istâ sepulturae.
Et in illa hora factus est terrae motus magnus,Vers. 13. & decima pars Vrbis (puta illius magnae) cecidit, & occisa sunt in terrae motu nomina hominum septies mille.
Quo tempore Testes seu Prophetae in vitam redierunt atque ascenderunt in coelum, factus est terrae motus magnus, i. magna gentium commotio & rerum politicarum conversio; quâ nempe Testibus via aperta, atque facultas data sit in vitam redeundi, cum tanto dignitatis & potestatis auctario. Eo gentium motu foreign Vrbis corruit, & occisa sunt nomina hominum septies mille. Quorum verborum sententiam ut, quantum in re futura fieri possit, vero quàm proximam assequamur, duo nobis praestruenda sunt & probanda. Primum, cùm nullus non Bestiae ruentis casus Phialarum aliquâ contineatur, eandem igitur hîc Bestiae cladem describi quae ad effusionem Phialae quintae. Argumento est idem utrobique plagae subjectum; illic sedes seu thronus Bestiae, hîc URBS illa magna. Esse enim URBEM illam magnam, ROMAM nempe, Bestiae sedem, notius est quàm ut probari opus sit. Firmatur ampliùs, Quia clades quae hîc describitur tam propè antecedat plenariam Bestiae abolitionem ad Tubam VII, ut nihil interea intervenisse narretur praeter abitionem VAE secundi. Iam verò omnimodo Bestiae abolitio opus est Phialae novissmae; Abitio VAE secundi, seu plagae illius ab Euphrate, Phialae sextae. Ergò Urbis magnae clades, quae abitionem istam proximè antevertat, competit in Phialam quintam. Alterum à nobis praestruendum, est, Urbis magnae casum istum esse ipsissimam Babylonis cladem, quae cantatur cap. 18. Probatur, quia ex eodem capite certum est istam Babylonis seu Urbis Romanae cladem praegressuram esse plenarium Bestiae excidium, & augustum Christi regnum cum VII Tuba ineundum. Iam verò quae hîc narratur Urbis ejusdem clades idem illud regnum tam propè antecedit, ut Spiritus, nullius praeterea cladis mentione injectâ, ad Regnumillud & Tubae VII descriptionem statim transeat. Necesse est igitur eandem utrobique Urbis illius cladem describi. Quis enim in animum sibi inducat, ut credat Spiritum S. cladem illam maximam omnino praetermissurum fuisse, minoris alicujus cladis mentione interpositâ, & cum illa nullo modo comparandae?
His ità se habentibus, sequitur, hujus loci interpretationem ad illius normam dirigendam, & quasi ad Lydium lapidem probandam esse; adeóque istiusmodi horum verborum mentem quaerendam quae cum cladis illius Babylonicae descriptione consentiat. Quod quâ ratione fieri possit jam videamus. Philippus Nicolai, Augustanae confessionis Theologus, vir doctus & acutus, per ΔEKATON foreign intelligi putat Decarchiam URBIS, seu decem Regna ditioni ejus subdita, quae nempe in hoc gentium motu, à Roma, cujus imperio tot annis suberant, successu facto, deficerent, jussa ejus deinceps non factura. Idipsum nimirum quod alibi dicitur, Decem Reges qui potestatem suam tradiderant Bestiae, tum cùm sermones Dei completi fuerint, odio habebunt Meretricem, solitariam eam efficient & nudam, carnes ejus comedent, ipsámque exurent igne. Sed hujusmodi notio vocis foreign, ut ut mihi ipsi de hujus loci sententia cogitanti prima sese obtulerit, & rei ipsius concinnitate valde abblandiebatur, postea tamen rem propirìs intuenti duriuscula visa est & insolens; ut verear nè iis qui simplicem & incoactam interpretationem desiderent haud facilè sese sit probatura.
Aliam igitur interpretationem quaero. Et primò animum subit, foreign fortasse Tributi nomen esse; sive ejus quod Pontifex ex toto Bestiae regno, sive ejus quod ex latifundiis suis URBS ipsa dominii jure accipit. Hanc URBIS decimam in magna ista rerum commotione casuram, i. defecturam esse; eóque innui, URBIS principatum prorsus extinctum iri: scilicet, agro sibi pro patrimonio attributo spoliatam, & Pontifice vi indè pulso, praerogativam & dominium quod in urbes populósque longè latéque exercere solebat amissuram; cùm, quod ei praerogativam & dominium conciliavernt, non ampliùs futura esset, putà Regni Bestiani metropolis, aut Pseudoprophetae sedes. Notum est enim, Tributum esse dominii symbolum, ejúsque nomine plerasque sub antiquae Romae imperio provincias omnium fructuum partem decimam quotannis persolvisse. Quod in Orientis quoque regnis solenne fuisse, tum ex 1 Maccab. cap. 10. 31. & 11. v. 35. tum exilla juris regii. summula,Vers. 15, & 17. 1 Sam. 8. (cave enim quod de decimis ibi dicitur, de decimis sacris accipias; Regiae fuerunt, regibus tanquam Vicediis pendi solitae) probati potest; quod & Aristoteles confirmat Oeconomicorum l. 2. Non igitur insolens videri debuit si quis hîc affirmaret, nomine decimae, speciei tam vulgatae, quodvis in genere URBIS tributum significari posse. Sed eò devenire non est opus, cùm in Italia ea tributi ratio necdum obsoleverit, & praeterea Pontisex Romanus in Imperio suo Ecclesiastico imaginem ejus jam olim instauraverit, omnium beneficiorum Ecclesiasticorum partem decimam quotannis exigendo. Atqui huic interpretationi obstat, quòd tunc potiùs foreign dicendum fuisse videtur quàm foreign. Praeterea vox foreign, quâ necesse est effectum aliquem terrae motui congruum designari, hujusmodi interpretationi non satìs obsequens est. Imò si stare posset, ruinam tamen Babylonis, quacum eandem esse praesupponimus, nimis obscurè & dilutè, nec ut par erat, exprimere videretur.
Tandem igitur, donec quis certius aliquid & textui magìs consonum edocebit, eò dilabor, ut existimem per foreign partem quidem Urbis intelligi, verùm non hodiernae Urbis partem aliquam, sed totam; totam dico ROMAM Pontificiam, quae decima pars est illius antiquae. Quod quidem ità esse, neque veteris illius Romae qualis Ioannis aevo fuit hodie superesse plusquam decimam, ex sequenti ratiocinio perspicere licet.
Siquidem ROMAM illam veterem, qualis Ioannis aevo fuit, adstruit Lipsius, formam quod attinet, propemodum rotundam fuisse, haud tamen justè; semidiametrum ejus, à milliarìo aurco in capite Fori Romani statuto ad extrema aedificiorum, habuisse ad septem millia passuum, ambitum denique fuisse milliarium 42. Cùm igitur exactè rotunda non fuerit, ad aream ejus metiendam minuamus semidiametrum uno milliari (quantum scilicet in figura sexangula pro perpendiculari in latus minuendum esset) erit 6. quae cum 21 dimidio peripheriae multiplicate dabit aream Urbis 126.
Iam verò ROMA hodierna seu Pontificia ambitum habet non nisi 13, aut 15 milliarium,Admira…d. lib. 3. ut nôrunt, inquit Lipsius, qui dimensi sunt; formam, ut ex ichnographia ejus videre est, quadrangulari proximam, oblongam, proportione quasi duplâ. Cui idcirco dimetiendae constituatur parallelogrammum rectangulum, cujus perimeter sit 15, longitudo ad latitudinem dupla: cujusmodi nimirum erit ex lateribus 2½, & 5. quibus inter sese multiplicatis, prodibit Area 12½. Iam numerus 126 numerum 12½ decies comprehendit. Est igitur Area posterior prioris, ideóque ROMA hodierna illius antiquae, pars decima; quod erat demonstrandum. Cui hujusmodi ratiocinationes minùs usitatae sunt, oculorum suorum judicium adhibeat in sequentibus diagrammatis.
ROMA vetus xlii milliarium ambitu.
ROMA hodierna xv mille passuum ambitu.
foreign
Non possumus quidem hic omnia ad lineam & regulam examinare; sed mirum est, id quod possumus tam propè convenire. Urbis autem hodiernae ambitum definio, quibus ea nunc cingitur muris: nam extrà, contrà quàm olim, hodie non habitatur, sed tota quanta quanta est muris includitur; muris verò quos ei Hadrianus 1 & Leo IV Pontifices, seu Pontificalis regni sedi jam factae, terminum fatali quasi instinctu posuere. Nam ità tradit Blondus, muros qui nunc exstant ab Hadriano 1 centenis aureorum millibusè Thuscia contractis exstructos. Eos postmodum, ut ex aliis notum. Leo IV, ad annum Domini 850, sive refecit, sive per…ecit, & Transtiberi seu Leoninâ Civitate adjectâ, Urbem in eam quâ nunc cernitur formam & ambitum complevit. Et quamvìs spatii muris inclusi multum habet vacuum & desertum, tamen cùm muri in praeipuis Urbis operibus numerandi sint, Urbs ipsa muris suis angustior putari nequit; amplior quidem esse potuerit, si, ut olim vetus illa, continentibus aedificiis quaquaversum extra muros porrigeretur.
Ut jam tandem finiam, summa huc redit; Id dicere sive innuere velle Spiritum Sanct. tantum Urbis magnae, quantum ad hunc terrae motum superfuerat, id temporis ruinam fecisse, videlicet foreign neque enim amplius cousque superfuturum esse. Novem partes multis antè seculis casurae erant, & verò nos vidimus cecidisse; partim cladibus & vastationibus quas Barbari tot vicibus intulerint, partim vetustate nimiâ fatiscentes, partim etiam (ut ad quartam Tubam indicavimus) sulminibus disturbatas: DECIMA Pontifici Romano fato servata fuit, novi Imperii caput constituenda & Meretricularum Christianarum mater. Hanc terrae motus iste, qui cum Testium resurrectione conjunctus erit, funditus demolietur.
Nec tamen fortasse necessarium fuerit ut Spiritum S. de Urbis decima parte locutum tam rigidè, ut fecimus, ad leges Geometricas interpretemur: sat fuerit s…, ut olim cùm de populi Iudaici excidio apud Isaiam agens dixerat,Isa. 6. 13. Decimam ejus servatum iri, ac in terram suam reducemfore; ità hîc intelligamus, non tam justè decimam, quàm partem aliquam minimam, quasi decimam, de pristina illa Romanae Vrbis amplitudine ad Bestiae hujus sedem & cladem novissimam superfuturam esse.
Additur, Et occisa sunt in terrae motu nomina hominum septies mille.
Hîc si nominibus hominum hominum capita, seu singulos homines, intelligamus; nimiùm exilis videtur numerus, neque pro magnitudine cladis quam alibi innuit Spiritus S. Ecquid enim in excidio Babylonis non longè major erit occisorum numerus quàm septem millium hominum? Et num effusionem Phialae quintae in THRONVM Bestiae tantillâ hominum strage abituram verisimile est? Huic scrupulo ut aliquo pacto satisfiat; primò advertendum est, Vrbis nomine hîc intelligi non Cives & incolas, sed aedificia ac moenia, id est, Regiam Bestiae;… sícque duplicem BABYLONIS interitum in hisce Vaticiniis describi: primò BABYLONIS pro Vrbe Bestiae Regia, puta, URBE Romana, ad Phialam quintam; deinde BABYLONIS pro civibus aut Civitate Romana, quam nimirum constituit Papa cum Cardinalium purpuratorum senatu, reliquâque civium, praesertim Ecclesiasticorum, turbâ, qui, ROMA destructâ & concrematâ, aliò sese habitatum conferent, ad Phialam novissimam reservandi. Ad cujus nempe ef…usionem dicitur, praeter alias, ubivis terrarum, Gentium & Civitatum, in terrae motu illo longè omnium qui unquam suerunt maximo, ruinas, etiam BABYLONEM illam magnam venisse in memoriam coram Deo, ut daret illi calicem indignationis irae suae: cùm tamen BABYLONIS illa crematio & excidium, quod capitibus 18, & 19 describitur, omnino plenariam Bestiae & Pseudoprophetae exterminationem antevertat, ut in textu ibidem manifestum est. Scio quosdam aliter hunc nodum expedire, dicendo, BABYLONEM, cujus ad Phialam novistimam mentio, esse Constantinopolin, Turcarum metropolin: sed nunquam mihi persuadebunt Spiritum S. in primaria & praecipua omnium imagine tam insigni homonymiâ usum, & duas, non verò unicam semper & eandem, licèt duplici respectu, BABYLONEM intelligere. Ad propositum igitur ut veniamus. Fieri fortasse potest ut prior illa BABYLONIS clades, id est, Romanae Vrbis devastatio & excidium, absque immani aliqua, nedum totali, civium nece peragenda sit.Vid. Isa. 34. 10. Et quamvìs fumus ejus ascensurus sit in secula seculorum, id est, ipsa tota in cineres vertetur, & solo aequabitur, nunquam iterum habitanda; tamen magnam partem Civium ex Urbis clade evasuram; vel quia fugâ sibi tempestivè consuluerint, vel alia de causa, quam eventus manifestam faciet.
Atque haec una ratio est, quâ scrupulo de exili nimiùm caesorum numero satisfieri possit. Altera est, si dicamus per foreign fortasse designari foreign, Viros nominis. Hujusmodi enim Hypallage in Scripturis non infrequens est, u… in rectione nominum id quod epitheti loco est praecedat. Testantur Argentum siclorum Lev. 5. pro siclis argenti seu argenteis; immunditia hominis, pro homine immunditiei, i. immundo, ibid. c. 7. lex justitiae, pro justitia Legis, Rom. 9. divitiae gratiae, pro gratia divite; & similia. Nomen autem pro celebritate omnibus ferè linguis familiare est, praesertim sanctae; in qua foreign Viri nominis sunt Viri illustres: Filii foreign absque nomine (Iob 30.) foreign, ignobiles, Chaldaeo Idiotae. Unde Beza in annotationibus ad Ephes. 1. 21. & Phil. 2. 9. de exaltatione Christi super omne nomen, ut & Heb. 1. 4. nomen accipit significatione dignitatis & foreign. Hujusmodi interpretationem si sequamur, (nec video quid opponi possit) nomina hominum erunt foreign, dignitates hominum; foreign, Viri nominis, homines illustres & dignitate praecellentes; quorum ad septem millia (& quid si pseudoprophetici ordinis, quem illi Ecclesiasticum vocant?) in hoc rerum gentiúmque motu concidentur: numerum tamen septem millium ità definitum esse opinor, ut paulò major vel minor pro more Scripturae intelligi possit. Ex plebeiis quantus numerus in hoc bello casurus esset, nihil attinebat dicere, cùm illud ex illustrium clade conjici potuerit, nec Spiritus S. ad faecem occisorum calculo subducendam descendere voluit.
Sed & alia adhuc interpretatio dari potest, ut non opus sit ad hominum capita devenire: nempe si nomina hominum hominum coetus & societates interpretemur, propriis suis nominibus haud minùs quàm singulares homines appellari solitos, ut sunt Civitates, municipia, paroeciae, pagi, coenobia, & similes communitatum humanarum tituli. Haec enim quid aliud sunt, si rem putare velimus, quàm foreign; Sic enim AEschini Thebanorum politia vocatur foreign, & nomen Romanum ponitur pro Romanis. Quid si igitur ex istis communitatum humanarum titulis, quicunque taudem sint; & sive Romae, sive in Statu quem vocant Ecclesiae, ad septies mille in hoc gentium motu occidendi sint, id est, adversae potestati succubituri, quod Scriptura pro more suo necem vocaverit? Sed non est quid temerè de re futura pronunciandum, cùm prophetiae commentarius sit eventus rerum praedictarum. Haec tamen eo fine in medium attuli, ut appareat multò hîc, quod verba attinet, liberiorem interpretationem esse quàm fortè vulgò putetur; cùm Nominis vocabulum Scripturae usus ad unam aliquam & certam significationem non astringat. Nec enim foreign conjunctim extra locum quem prae manibus habemus usquam reperire est; nec foreign simpliciter de capitibus hominum, nisi bis tantùm, Act. 1. 15. Apoc. 3. 4 alibi aliâ atque aliâ significatione adhibetur. Restat,
Et reliqui territi sunt, & dederunt gloriam Deo Coeli.
Nempe consternatione suâ, quâ vel inviti & ingrati digitum ejus agnoscant. Dei enim sapientiam, bonitatem, aut potentiam quocunque indicio agnoscere, est gloriam ei tribuere. Sicut qui à Deo deprehensi peccata sua confitentur, dicuntur gloriam Deo tribuere, ut*Ios. 7. Achan. Sequitur
VAE secundum abiit, & ecce VAE tertium venit citó.
Sententia est, Terrae motum istum magnum ad exitum VAE secundi sive Tubae sextae continuatum iri,Vers. 14. cum eóque unà lugubrem Testium prophetiam tandem finiendam esse; siquidem post tantam de Bestianis victoriam, ipsorúmque in coelum potestatis & honoris ascensum, sacco non induentur ampliús. Si jam autem VAE secundum, seu Tubae sextae plaga, sit illa Turcarum ab Euphrate jam olim in Orbem Romanum exundatio, ut ibi interpretati sumus; fieri vix potest quin haec ejusdem plagae abitio sit exsiccatio illa aquarum Euphratis futura ad effusionem Phialae quintae, quò paretur via regibus ab ortu Solis venturis, cap. 16. 12.
A quo quidem Regum Orientis adventu (nè hiatus alioquin inter utramque Tubam relinquatur) inire videtur Tuba septima; adeóque mirificum illum Draconis, Bestiae & Pseudoprophetae, ad bellum Armageddunte gerendum, apparatum, (ibidem ver. 13, 14.) unà cum eventu ejus ad Phialam novissimam (ver. 17, &c.) in ejusdem septimae Tubae initium conjici debere. Et sanè admodum congruum videtur, ut apparatus ad bellum ad eandem, quò praelium ipsum, Tubam pertineat.
Sed ex hoc dubitatio oboritur quae solutionem exposcit, ideóque silentio haud praetereunda. Cùm enim idem sit Mensium XLII Bestiae terminus qui est Dierum 1260 luctûs Testium, & verò Dies isti luctûs Testium ad abitionem plagae Tubae sextae, seu VAE secundi, finiantur; quaeri non immeritò potest quare Bestiae menses non ulteriùs putarentur, cùm post istum terminum, haud modicum Bestiae etiamnum supersit, non nisi inchoatâ Tubâ septimâ abolendum.
Responderi potest, hoc fieri vel quia tunc Conversio Israelis & novum quasi Regnum init (nuncupantur enim REGES ab ortu Solis;) vel quia in Bestiae duratione ad Romanae Urbis imperium potissimùm attenditur. Vrbs verò illa magna Bestiae regia in isthoc terrae motu capitur & disjicitur: usque adeò ut Bestia deinceps formam quasi mutaverit, cùm, Metropoli suâ sic depulsa, pro septem montium Regno (quae altera septem ejus capitum significatio est) ampliùs haberi nequiverit.
Superest in textu de clangore Tubae septimae, & augusto Christi Regno in MAGNO ILLO DIE IUDICII. Cujus interpretationem ad calcem Libri differemus, ut omnia eò pertinentia Vaticinia ibi simul & quasi uno intuitu repraesentemus.