The Reformed Library Keeper, Essay 2
BIBLIOTHECA AUGUSTA, SERENISSIMI, ILLUSTRISSIMI PRINCIPIS, ac DOMINI, D. AUGUSTI, Ducis Brunovicenſis, & Lunaeburgenſis. Quae eſt WOLFERBYTI.
In Bibliothecam Auguſtam.
VIderat Augustam Dea Caeſia Bibliothecam,
Auguſti manibus Guelphicâ in Vrbe ſtrui:
Nunc mihi tur…igeras quantumvìs Ma…ſpiter arces
Objice, quas vehemens Occaracingit, ait.
Grandia ſi Libris praefers tormenta, memento▪
Illa homines-miſeros, hanc poſuiſſe Deum.
M. Henricus Julius Scheurl, Moralium in Acad. Juliâ Profeſſor publicus.
BIBLIOTHECA AUGUSTA, quae hodie Guelpherbiri, antiquiſſimâ Ducum Brunovicenſium Sede viſitur, ſive locum, ſive armaria, ſive ipſam denique molem, & congeriem Librorum, ſub eo nomine intelligas, primum, & unicum, Autorem habet, Sereniſſimum Illuſtriſſimum Principem, ac Dominum, Dominum AUGUSTUM, Ducem Brunovicenſem & Lunaeburgenſem, qui, ut à primis adoleſcentiae annis, artium cultor ſolertiſſimus, & ingeniorum cenſor acutiſſimus, ità etiam, quod iſtis adhaeret, praeſtantiſſimorum in omni eruditionis genere Librorum amantiſſimus.
Exemplum quidem, & ardorem, Illuſtriſſimus Princeps ad iſtos conatus, à Regibus & Imperatoribus, qui curam hanc verè Regiam ſibi propriam eſſe voluerunt: Rem verò nullam ab aliis habuit. Obverſabatur nempe animo Oſimanduas Aegypti Rex, qui ut eſt apud Diodorum Siculum, lib. 1. cap. 49. ſacrae Bibliothecae à ſe erectae, titulum eſſe voluit: foreign, MEDICATORIUM ANIMAE, ut vertit L. Rhodomanus, ejúſque ut in Regno, itâ & in laudabili inſtituto poſt aliquot ſecula Succeſſor Ptolomaeus Philadelphus, cujus Bibliotheca, exemplo, imò & Libris ſummi Ariſtotelis inſtructa, omnium Hiſtoricorum ore, & laudibus celebris: Eumenes item, ſeu Attalus, (utrique enim, huic patri, illi filio laudem hanc Hiſtoria tribuit) Pergami Reges, quorum tantum in hoc negotio ſtudium, ut cùm Ptolomaeus chartas ſeu papyrum, quam ſola Aegyptus ſuppeditaverat, invidè ſupprimeret, veritus, nè Attalus veterem illam Aegypti Bibliothecam novâ ſuâ aequaret; ille ferro, quod dicitur, viam ſibi aperiendam, novámque Librorum conficiendorum rationem inueniendam cenſeret, optimo ſanè ſucceſſu: membranarum enim ex corio animalium confectarum uſum, ut Varro autor eſt apud Plinium lib. 13. cap. 11. invenit, cui omne quicquid ad Typographiae inventionem uſque ſuperat Librorum, unicè debemus. Unde meritò factum eſt, ut in aeviternam inventoris Pergami Regis memoriam, hujuſmodi membranae adhuc hodie Pergamenae dicantur.
Nec defuit Principi domeſticum Illuſtriſſimorum Anteceſſorum lineae Principalis Guelphicae, Arcis Guelpherbiti Poſſeſſorum, exemplum, qui & ipſi ſuperiori ſeculo inſtructiſſimam Bibliothecam, copiâ tamen Librorum huic Auguſtae non comparandam, paraverant, quam demum Anno aeràe Dionyſianae 1617. ultimus iſtius Lineae FREDERICVS VLRICVS Academiae Juliae, quae eſt Helmaeſtadii, poſſidendam, & utendam liberaliter contulit. Res, ut patet, augurio, & omine feliciſſimo non carens. Ut enim Principi AUGUSTO poſſeſſio, & avita Sedes Ducatûs Guelphici, ſatis dudum deſtinata demonſtraretur, idem Genius, quem in poſtremis iſtius Ducatûs Poſſeſſoribus HENRICO Bellicoſo, ſeu Juniore, JVLIO Pacifico, HENRICO JVLIO ſapientiſſimo, & FRIDERICO VLDARICO mitiſſimo, univerſus Orbis admirabatur, in Principem AVGVSTVM eruditiſſimum, transferendus erat, atque ut illuſtrior eſſet ejus ſama, omne quicquid in re Librariâ Anteceſſorum diligentia praeſtiterat, ad Academiam Juliam tranſire, omnis verò lans erectae Bibliothecae Auguſtae, ſoli & unico Principi AVGVSTO propria eſſe debebat.
Superâſſe autem non immeritò dicendus eſt AUGUSTUS in hoc ſtudio, & opere, ſive Ptolomaeos, ſive Attalos, ſive JVLIVM, & AVGVSTVM, primos Romanorum Imperatores, (nec horum enim ſtudium in negotio librario eruditis ignotum) quòd Ptolomaeus Philadelphus non proprio ſive ingenio, ſive induſtriâ, ſed alienâ, Demetrii nempe Phalerei viri Athenienſis, ſcriptis, & factis illuſtriſſimi, rem confecerit: Caeſar verò curam hanc, quam magno animo conceperat, & niſi fata intercepiſſent, abſolviſſet, Marco Varroni, Graecorum Latinorúmque doctiſſimo, quo nullus eâ tempeſtate in orbe terrarum iſti negotio aptior, dederit. AVGVSTVS quoque Imperator, nec ipſe quidem, ſed per Aſinium Pollionem (Oratorem, & Senatorem Romanum nobilem) abſolvit.
Princeps verò AUGUSTUS, & primus autor pulcerrimi ſui Operis, & ſibimetipſi Demetrius, Varro, Pollio, cujus ſolius vigiliis, & curis nocturnis diurniſque Bibliotheca AUGUSTA acquiſita, & compoſita eſt. Exemplo Piſiſtrati, Athenienſium, ut tum vocabantur, Tyranni, qui Bibliothecam Athenienſem ad publicum uſum, non per alios, ſed ipſe componebat, cui & Homerum digeſtum, correctúmque debemus: Magnus profectò vir, modò cognomen illud odioſum tollas.
Initium Bibliothecae Auguſtae colligendae factum eſt, Anno aerae Dionyſianae 1604. ad confluentem Albis, & Jetzae, in Principis AUGUSTI Ducatu Lunaeburgico, in Aulâ, & adjuncto cognomini oppido Hitzackerâ, loco quidem ante conſtitutam ibidem Principis Aulam, ſatìs obſcuro, quem tamen non minùs atque olim Ulyſſes Ithacam ſuam ſatìs illuſtrem reddidit. In hoc receſſu ſatìs amoeno, inter alia Principis opera magnifica, parvis primùm initiis crevit haec Bibliotheca, in illam magnitudinem, quae hodie non ſine admiratione cernitur.
Ex haereditate ullâ nihil erat, quod in tantae molis auſpicium, aut fundamentum cederet, immenſis autem ſumptibus conquirebatur, quicquid optimae notae Librorum, in quocunque genere eruditionis in Germaniâ, Galliâ, Hiſpaniâ, Angliâ, Belgio, ipsâ denique Italiâ inveniri poterat.
Quicquid erat doctorum virorum Romae, Neapoli, Venetiis, Florentiae (quibus in locis Princeps AUGUSTUS per aliquod annos eruditiſſimorum virorum familiaritate uſus erat) Lutetiae, Londini, Oxoniae, ut de Germaniâ nihil addatur, illorum operâ magnis ſumptibus ad conquirendos optimae notae Libros conducebatur.
Incrementum operi coepto haud contemnendum dedit Bibliotheca ſummi viri, & de univerſâ Germaniâ optimè meriti Marquardi Freheri, Caelii item Curionis, ejuſdémque filii Coelii Augustini Curionis, magno Reipubl. literariae damno, in ipſo aetatis flore ante parentem exſtincti: Joachimi quo que Clutenii, cujus variam eruditionem Sylloge ejus rerum quotidianarum ſatìs demonſtrat.
Crevit igitur in magnum, & merito ſuo admirandum numerum, non quorumvis, ſed optimorum, & ſelectorum Librorum, ut hodie, (21. nempe Maii, Anni 1649.) numerentur foreign, (ut vocat Plutarchus in M. Antonio) ſingulares Libri ſeu Volumina, licèt in uno Volumine plures ſaepe Libri, ſive Tractatus, inveniantur, ferme viginti millia.
Voluminum nempe,
Manuſcriptorum 764
Theologicorum 7287
Juridicorum 2578
Phyſicorum, & quae ad primam Philoſophiam pertinent 460
Medicorum. 580
Mathematicorum in genere, & in ſpecie Geometricorum 168
Geographicorum 86
Aſtronomicorum 197
Muſicorum 54
Arithmeticorum 52
Ethicorum 778
Politicorum 682
Historicorum 2133
Ad res Bellicas pertinentium 142
Oeconemicorum 41
Logicorum 65
Rhetoricorum 401
Grammaticorum 407
Poëticorum 746
Variorum, ſeu ut vulgò vocantur Quodlibeticorum, in quibus nempe, vel-diverſi Tractatus, ad diverſas diſciplinas pertinentes, conjuncti viſuntur: vel tales Tractatus in iis deprehenduntur, in quibus varia, modò ad has, modò ad alias diſciplinas pertinentia explicantur. 2092
Scriptores verò ſeu Autores, quorum monumenta in praedictis Voluminibus exſtant, numerantur 37077
Tractatus autem, ſive diverſorum, ſive eorundem Autorum, ſupra 60000.
Et nè quis inmortalia ipſius Principis AUGUSTI monumenta hìc deſideret, viſuntur non tantùm ibidem ea, quae ab alienâ profecta induſtriâ, vitam ipſi debent, veluti, (ut de multis pauci nominentur) Antonii Bonfin…i ſymp…ſion trimetron: Bartholomaei Fontii Commentarius in Perſium, verùm etiam praeclara ejuſmetipſius Scripta, eruditorum Orbi ſub nomine GUSTAVI SELENI, olim exhibita: CRYPTOGRAPHIA nempe, quâ (teſte Clariſſimo Naudaeo in Bibliographiâ Politicâ) eruditiſſimi Trithemii Steganographia hactenus omnibus ſermè eruditis, ipſi etiam FRANCISCO JUNIO magica credita, hujúſque judicio, Vulcano conſecrata, ità illuſtrata eſt, ut quicquid in Trithemio obſcurum involutúmque tamdiu in ſummâ omnium veneratione, & opinione delituerat, omnium oculis patefactum, atque retectum ſit. Videatur eruditiſſimus Gerhardus Joh. Voſſius, ipſius Clariſſimi Franciſci Junii gener, libro de arte Grammaticâ primo, Cap. 41. Praeter Trithemii Steganographica in Opere hoc Cryptographico omnia ea explicantur, & clariſsimae luci exponuntur, quae, in iſto reconditae ſcientiae & profundae indaginis negotio, humani ingenii vis excogitare potuit.
LVSVS quoque SCHACHIAE unà cum RYTHMOMACHIA ſeriae & profundae eruditionis Opus. Prodiit uterque Liber, iſte quidem Lunaeburgi, hic verò Lipſiae in formâ majori, ſeu folio, ut vocant, elegantiſsimis typis excuſus, & imaginibus exornatus.
HISTORIA item vitae foreign JESU CHRISTI, ex quatuor, ut vocantur, Evangeliſtarum, & reliquis novi Foederis libris, ſermone Principis patrio concinnata & accuratâ penſitatione ità elaborata, ut quicquid hactenus difficultatum, ſeu foreign omnium eruditorum ingenia mirificè exercuit, id feliciter explicatum, & ſacrorum Scriptorum conſenſus, ut Auguſtinus loquitur, clariſsimè demonſtratus ſit.
Manuſcriptorum, ut vocantur, librorum haud contemnendus in hac Bibliothecâ eſt numerus, & Theſaurus, quorum nonnullos ipſe Princeps in Ungariâ, occaſione itinerum ad D. D. Imperatores RVDOLPHUM II. & FERDINANDVM II. in arduis negotiis ſuſceptorum, magno aere redemit, in tenuiſsimâ magni pretii membranâ elegantiſsimis litteris ſcriptos, laciniam illuſtriſsimae Bbliothecae, Budae, Regni Ungariae Metropoli quondam, à Matthiâ Hunniade Corvino, circa An. Chriſti 1485. erectae, & Turcarum Tyranno Solimanno, cum Anno aere Dionyſ. 1541. fraude, & vi Budam caperet, viduámque Joannis Regis Hungariae Eliſabetham, quam cum Regno defendendam ſe veniſſe ſimulaverat, cum filiolo infante ejiceret, ereptae.
Bibliotheca haec Matthiae Hunniadis (verba ſunt Antonii Bonfinii, rerum Ungaricarum decad. 4. lib. 7. mirâ utriuſque linguae foecunditate fuit completa, cultus autem Librorum luxurioſiſſimus: cujus proſterioris teſtes locupletiſsimi ſunt hi Manuſcripti, quorum occaſione haec adducta ſunt.
Nec deſunt Inſtrumenta Mathematica exquiſitiſsimè fabrefacta, Sphaerae item & Globi, quibus Sphaerae coeleſtis ſidera & motus, facies item Globi terreſtris miro artificio accuratè repreſentantur.
Nequaquam verò numero iſto, quem ſuprà poſuimus, clauditur haec Bibliotheca, cùm quotidie magnis ſumptibus, & indefeſſo ſtudio accedat, & conquiratur, quicquid melioris notae Librorum ſive noviter, ſive denuò editum prodit, aut in omnibus orbis partibus inveſtigari, & redimi poteſt, adeó que Bibliotheca haec AUGUSTA nè vanum ſit nominis augurium, ſingulis diebus augetur.
Primordia, ut ſuprà notatum, in tranquillo Principis AUGUSTI Hitzakerianae …thacae Regno, ſatis quidem auſpicatò ſumſi…, parùm tamen aberat, quin Anno Chriſti 1636. abſente Principe, & Aulam ſuam Brunſvicum, Urbem ſuam haereditariam, transferente, rapaces manus foreign Bellonae Filii, à Principe nunquam laeſi, experta fuiſſet: qui licèt ſpe & animo eam planè devoraverat; vigili tamen Principis curâ & itinere properatiſsimo, unguibus hujus Harpiyae intercipiebatur. Fatum iſtud olim experta erat illuſtris Athenienſium Bibliotheca, cùm Xerxes Perſarum Monarcha, devictis Athenienſibus, hoſtibus ſuis, potiſsimam praedae partem eam faceret, & tranſferret. Reſtituit tamen eandem trecentos triginta poſt Annos Seleucus Nicanor Syriae Rex, qui eam inſigniter auctam, magnis item muneribus locupletatam, Athenas remittendam curavit.
Poſtquam igitur dominium & poſſeſsio Ducatûs Guelphici, Principi AUGUSTO legitímè delata erat, Arx verò Guelpherbytana, avita & vera Ducum Brunſvicenſium Sedes, quae Seculi hujus eſt iniuria, legitimum ſuum dominum nondum admitteret, tranſtulit Bibliothecam Princeps Brunſvicum, Ducatûs Guelphici Metropolin, & avitum Ducum Brunſvicenſium dominium, unà cum Ducatu, jure haereditario ſibi delatum, eíque locum conceſsit fatìs magnificum, in antiquiſsimâ Majorum ſuorum TANQVARDI & BRVNONIS, fratrum, Ducum Saxoniae (cui poſteriori, & ortum, & nomen Brunſvicum debet) Sede, contiguâ Auguſtiſsimo St. Blaſii Templo, condito olim ab HENRICO LEONE nemini Hiſtoricorum non celebrato, à quo Princeps AUGUSTUS rectâ, quod dicitur, lineâ, ortum ducit.
Optimo ſanê conſilio, quod & olim veteres Aegypti Reges Bibliothecas ſuas Memphi, celeberrimae Aegypti Metropoli, in Templo Vulcani (cujus magnificentiam apud Herodotum videre licet) habitare voluerint: Ptolomaei item tam prior, quàm poſterior, à Cleopatrâ, Antonii Triumviri amoribus famosa, è ruderibus excitata Bibliotheca, Alexandriae apud Serapidis, immenſae molis & ſtupendi artificii Templum, totius Aegyptiacae ſuperſtitionis arcem, collocata fuerit, teſte Tertulliano, qui gentiles, ad inſpiciendum textum Hebraeum S. Scripturae, eò advocat & amandat.
Acceptâ tandem XIV. Septembris, Anno 1643. Arce & Urbe Wolferbyte, tranſiit eodem unà cum Principe, Bibliotheca haec Auguſta, ſedémque ſortita eſt è regione Aulae illuſtriſsima adeóque reddita éſt pars Regiae, ut Principi ſemper in propinquo & promptu ſint, immortales illae, eaedémque ſanctiſſimae nunquam non loquentes Animae, ut Plinius hujuſmodi eruditorum monumenta ſcitè vocat lib. 35. Cap. 2. Locus, ſeu aedificium ubi repoſita eſt; olim loricis, ſcutis, haſtis, aliíſque Bellonae ornamentis & inſtrumentis aſſervandis deſtinatus fuerat, dignus omninò cui hodie aureis literis titulus fiat:
—Armamentaria ſacrae
Pallados, & doctis habitata Palatia Muſis.
Aditus ejus Auguſtiſſimus, ſolitam Principis Magnificentiam ſpirans, ipſum tamen ſacrarium modicè ornatum, quin potiùs ad exemplum peritorum Architectorum, neque aureo lacunari comptum, neque pavimentum, neque armaria, ſeu pegmata, ut Cicero vocat, neque cunei, loculi aut plutei aliuni quàm viridem colorem referunt▪ Fulgorem enim, ſive aureum, ſive quemvis alium oculis officere viridem è contra colorem reficiendis, & recreandis eſſe oculis, ſcriptioni, & lectioni, dudum notatum eſt naturae Myſtis.
Uſum hujus Bibliothecae quod attinet, non in ſpectaculum, aut ornamentum ſtudioſâ quadam luxuriâ, ut olim querebatur Seneca, conquiſitus eſt hic Theſaurus, nec ut cum blattis, tineis, ſitu, & ſqualore bellum gerat: Sed ideo pars Regiae facta eſt, ut ipſi Principi in propinquo, & promptu ſit ſanctiſsimarum & ſapientiſsimarum Animarum Senatus frequentiſsimus, cum quo diſſerat, animum inſtruat, paret, & ad quaicunque Regii officii partes componat. Id enim exprimit ea, quam aureis Literis in veſtibulo Bibliothecae legi voluit foreign, pulcerrima ſanè, gemmis omnibus & auro contrà carior: QUANDO OMNES PASSIM LOQUUNTUR, ET DELIBERANT, OPTIMUM A MUTIS ET MORTUIS CONSILIUM EST; HOMINES QUOQUE SI TACEANT, VOCEM INVENIENT LIBRI, ET QUAE. NEMO DICIT, PRUDENS ANTIQUITAS SUGGERIT.
Eadem olim mens Alphonſo Arragoniae Regi, cui quotidie in ore, Mortuos eſſe optimos Conſiliarios.
Nec aliud reſponſum tulit Zeno Citticus Philoſophus, oraculum ſciſcitans, (verba ſunt Diogen. Laertii, lib. 8. de Vitis Philoſophorum, in princ.) quo pacto optimè vivere poſſet? nempe: foreign, hoc eſt, Si mortuis colore concors fieret, ſive, ut Zeno verè interpretabatur, Si antiquorum mortuorum familiaritate uteretur, eorúmque Libros magnâ attentione & ſtudio, ad pallorem uſ que legeret. In Bibliothecis enim, ut de Juliâ quondam cecinit Magnus Calixtus,
—vitam vivunt, & poſt ſua fata loquuntur
Sêclorumque minas ſuperant, & edacia rerum
Tempora, qui terris caput altiùs exeruerunt,
Naturaeque ſuper fines, ſuper aethera celſum
Evexêre animum. S…la haec monumenta ſuper ſunt,
Per quae pugnat adhuc, vincit genteſque, triumphat
Magnus Alexander, quin unquam magnanimorum
Quicquid in orbe Ducum fuit, ex quo blanda Cupido
Laudis, & humanas tentavit gloria mentes.
Nil vivit vivétque, niſi hīc quod creditur: omne
Quod reliquum eſt, nox alta & longa oblivio opacant.
Hìc etiamnum Melpomene ſubnixa Cothurno,
Lata Sophocleis diducit hiatibus ora,
Confuſóſque lares & triſtia funera Regum,
Oedipodae Thalamos, & ſaevum plangit Oreſten,
Hîc legere eſt, queis firmetur Reſpublica fulcris,
Et quid Erechthaeas olim ſervârit Athenas,
Quid peſſum dederit: quibus artibus inclyta Roma
Creverit, & populos, magnáſque ſubegerit urbes:
Queis etiam vitiis ſenſim labefacta, ruinam
Traxerii, & lapſu totum tremefecerit Orbem:
Hîc recluduntur naturae arcana, ſinuſque
Daedalei, & quicquid gremio complectitur, arctis
Incluſum fo iis, vigili cognoſcere mente
In promptu eſt: hìc deſcriptam pictámve tueri
Terrarum faciem & vastae datur Amphitrites,
Tiranìſque Globum, Lunae erroréſque, laboréſque
Et picturati fulgentia ſidera coeli.
Quin ipſum ad coelos & ſplendida panditur aſtra
Hìc iter, à patribus qu…ndam per ſaxa, per ignes
Calcatum, & largo reſperſum ſanguinis imbre.
Et cùm ipſe Princeps nullum diem praetermittat, per quem cum mutis illis Doctoribus, de difficillimis negotiis, ſive ſacris, ſive civilibus, ſive militaribus, non colloquatur, fit, ut ipſe ſub clavibus quidem ſuis habeat Bibliothecam, ejuſdémque jus & mancipium ſibi retineat, uſum verò eruditis omnibus, & praeſertim miniſtris ſuis, quorum ope, ſeu ſacra, ſeu civilia tractat, ſecum communem concedat, nec cuiquam alii, niſi qui nummo forſan harpacico hìc aliquid emtum veniat, deneget.
Silentio autem nequaquam praetereundum eſt, immenſam iſtam Librorum, Autorum & Tractatuum molem, ipſum Principem aliquot ampliſsimis Indicibus in eum ordinem, claſſes & numeros, ſuimet induſiriâ & manu redegiſſe, ut ad primam cujuſ…ibet, ſive Autoris, ſive Materiae requiſitionem, quocunque in genere diſciplinarum, praeſtò ſit, primóque ſtatim momento ſe tibi ſiſtat & reſpondeat, quem volueris, aut vocaveris.
Nec ullus eſt in tanto hec Autorum, & Librorum agmine, quem non noverit ipſe Princeps AUGUSTUS, eâ in re non inferior CYRO, Perſarum Monarchae, qui unumquemque militum in numeroſiſsimo ſuo exercitu, proprio nomine ad ſe vocare poterat.
Sufficiant pauciſsima haec, de multis dicta, ceu ſtillicidium, ut vetus habet verbum, de ſitulâ.
Experiatur qui volet, inſpiciendi, & penitiùs perſerutandi copiam nactus, de pretioſiſsimo hoc divinae & humanae ſapientiae Theſauro, idem, quod olim Regina Sabaea de Sapientiâ Solomonis profitebatur, pauciſsimis tantùm immutatis, proferet. 3. Reg. 10. Non credidi verbis narrantium mihi de rebus & ſapientiâ tuâ, uſque dum venerim, & viderint oculi mei: Sed ecce non indicatum mihi fuerat ejus dimidium, ſuperas ſapientiâ & bonitate famam, quam audiveram.
Si igitur, teſte Julio Capitolino, Gordianum Imperatorem ad coelum tulit, Sammonici Sereni morientis ſexaginta duorum millium Librorum relicta Bibliotheca, ſiquidem (verba ſunt Capitolini) tantae Bibliothecae copiâ & ſplendore donatus, in famam hominum literatorum ore pervenit, adeóquē alienis planè ſumptibus, & diligentiâ clarus evaſit: Si Ptolomaei, Attalus, Caeſar, Auguſtus ſumtibus quidem ſuis, aut certè manubiis, alienâ tamen diligentiâ, clariſsimi extiterunt: Quid de Principe AuGUSTO fiet, cujus hunc tantum Theſaurum, non alienis ſumtibus, non manubiis, non alienae diligentiae, ſed propriae curae & ſollicitudini, in cujus partem neminem hactenus vocavit, propriis item, iiſdémque verè Regiis impenſis, (quibus alii, ſive Baccho, ſive Dianae, ſive Mercurio, ſive aliis voluptatum illecebris litant) debemus? Ubi verò eſtis Principes, ut vos urat ac excitet honeſtus aemulandi ignis?
Faxit DEUS, ut Theſaurus hic rerum divinarum, aeternarum, ſit & ipſe aeternus, neque priùs, quàm Mundi univerſa machina, laboret, aut intercidat.
FINIS.
End of the text · John Dury, The Reformed Library Keeper (1650)