The Overthrow of Stage Plays, Letter 3
IO. RAINOLDO doct. theol. clariss. A. Gentilis S.
NEque grato, candidóve animo munusculum meum accepisti, neque quidquam est in literis tuis non longè, late que positum a veritate. Quid enim tu me impietatis, & nequitiae dicis architectum in quaestione de mendacio officioso, in qua ipsum hoc non intelligis, quid sit officiosum mendacium? Etenim meministi, recensuisse te Petri illud in officiosis, quod contra omne officium fidei, & religionis suit. Quid me impurissimo assimulas principi, si imò reliqui nullum tibi in eadem quaestione scriptorem extra theologos, at alios omnes nec sine theologis mecum facere explicavi? Te ad epistolas meas amando: caeteros ad libros magis, quàm ad commentationes, de iure belli; quos exituros aliquando, praemonui dedicatione prima ad illustrissimum Comitem: &, Deo volente, edam brevi. Tuae enim istiusmodi admonitiones non tenent me, quem aut in ea parte non improbant viri in Ecclesia, & republica vestra clarissimi, & laudatissimi. Quid me modestiae laesae facis tu reum, qui nunc ex papistico spiritu arces me à tractatione librorum sacrorum: Et, quod Erastus ait similibus tui, non vides, tentare haec te cis, annos istos septuaginta? Non vides, te cum eo sic agere imperiose, qui Papae imperium contempsit, & exulare patria potuit, & universo regno Papali? Uerissima ferunt, qui haec ferunt: et in his tu vinceris à me, qui pro pietate me obiurgas tamen. Communes sunt sacri libri; & in his, quae spectant ad secundam tabulam, nostri magis, quàm vestri. Sic ut, autoritati theologorum valde nos tribuere hîc, minimè necesse sit. Doce contrarium tu, si potes. Noli calumniari, me pueros docere, ut de rebus morum non magnopere curent, quid sentiant theologi. nam de me, de iurisconsulto scripsi, & re politica. De re religionis quod scripsi, id sentio: & in ea seriò theologorum valde tribuo autoritati. Sed res religionis quid est? Scripturarum interpretatio omnis, aut omnium, non est res religionis. Theologia fidei, & vitae magistra est. sed non omnis vitae. nec omnis pars sermonum Dei in solidum vestra est. Ostende diversum, audiam. De rationibus theologorum in quaestione ista de histrionibus sic censui, ut quas contra histriones illos publicè mercenarios, & indignarum fabularum actores habent, eae nihili non sint. Sed quae sunt adversùs omnem histrioniam, eas minus nihilo esse, asserui, & verò etiamnum assero. Pudet earum me, quas Tertullianus, quem unum è nostris iurisconsultis opinantur, adfert adversùs cothurnos tragicos, & fictas scoenicorum personas. Quam etiam obtrudere pro Potentissima videtur, esse nihili, demonstravi. Nec fidenter (ut tu ais) adfirmo, quod nescio: sed tu reprehendis confidentissimè, quae non capis. Audi, audi. Quae in histrionia vitari peccata negotio nullo saepe solent, & possunt semper; ea nihil contra histrioniam faciunt. Sed peccatum illud, si quod est, promiscui vestimentorum usus vitari saepe solet, & semper potest. Ergo. Qui sensus bonarum aliarum legum est prohibentium hunc usum vestium, idem verisimiliter est & bonae legis Dei. Sed aliarum legum sensus nihil facit contra histrioniam. Abomin tio ubi dicitur in Scripturis, ibi peccatum significatur, quod facilè superet flagitia pleraque omnia. Sed hoc vestimentorum non est tale. Ergo ubi dicitur abominatio, ibi hoc peccatum non significatur. Et ubi propria significatio non accipitur, ibi figurata fuerit, vel aliter impropria. at in lege illa Dei propria significatio non accipitur. Quae autem figurata locutio sic exponitur, ut verae sententiae conveniat, & aliis similibus locis stabiliatur, ea benè exposita est. Sed sic exponitur à me figurata illa locutio. Utinam, utinam sic contenderes, & non reijceres argumentis bonis fabulas non bonas semper: quibus illudere pueris potes, nobis non potes. De Augustini sententia, & de sententia Aquinatis ad eundem locum, quas recitavi, & falso, aut frustra urgeri adfirmas, nihil nunc dico, quando tu me ablegas ad scripta tua Anglicana: nisi illud tacendum non sit, ex sententia utriusque adfirmarique, peccatum vestiarium non esse flagitiosissimum. Mea sunt reliqua. Et ea (falleris) non dixi nihili esse, quae tu nunquam refutaveris, si tibi sententiam non pronuncias: sed quae aut te, aut me, aut alium morari ab operibus maioribus tantillum non debeant. Nec morabitur me sanè quaestio haec. Itaque nec à te literas alias de ea expecto, nec expeto. Ego cupiam à te iterum audire, quae à te primo convicia audivi in vita? cupiam illa? priusquam tu cathedram istam, ex qua ludios laudas, occupares. Ego ludios non laudo, sed tu cum convicio ludis genere istoe loquendi laudatissimo, & per suasorias Senecae per suasissimo tibi. Ego cathedram istam non occupo, quam bonis adprobantibus teneo de principis optima, & humanissimae largitate: & in qua sic doceo, ut benignitatis suae reginam serenissimam, iudicii reliquos non poeniteat. Magna ego horum nomina defendo in commentatione mea de histrionibus. Si enim Tobias Matthaeus, si alii tot viri gravissimi, & religiosissimi ist haec iuventutis aut exercitamenta, aut ludos adprobarunt, praefecti, & moderatores collegiorum, atque totius lumina academiae: si princeps sanctissima, religionis summum praesidium, & …ulici eius, viri spectatissimae sapientiae praesentia sua bonestarunt ludos: ludos tu apellare pestes qui vales? Hic enim de Tertulliano rectissimè, Cur liceat videre, quae facere, flagitium est? Et de nostris in eodem proposito, par est culpa, spectacula edere, & spectare spectacula. Neque bic me damnabit Matthaeus. neque enim sic contaminavi nomen eius, ut put as tu, dedicatione libelli mei: ne que filium malis imbui volo, praeceptionibus à lectione commentationis meae. Ne quaeso, ne te Matthaeum inter & me ponas non vocatus. Tota haec tua epistola, praeter maledicta, aut his constat, quae ad te non spectant: aut his, quae non spectant ad me: aut, quae non ad rem, quae in manibus est: aut si quid habet aliud, id vnum est, quod tu meae commentationis verba non legisti, aut non expendisti bene. Nec enim scripsi ego, oratori necessariam histrioniam, sed poëmatibus: & it a argumentatus sum, Si eius, quod leve, & importunum est in oratoria, ut est actio, habetur ratio tanquam necessarii: eius etiam, quod leve, & importunum est in poetica, habenda ratio est tanquam necessarii. hoc autem histrionia est. Ergo in poetica habenda sic est ratio histrioniae. Rursus dum docui ex Alciato, eum non facere artem, qui semel, iterum quid artis facit, sic argumentor, Ars notata est edicto. Sed unaproditio non est ars. Ergo una proditio non est notata. Alciato ego illud non tribuo: quanquam est erratum in subnotato capite, quod esse debuit ccv II. De Laberio plus satis. De oratoribus, & vatibus subieci, ut mores illius populi antiquos magis ostenderem: de quibus sanè illi apud Tacitum disceptaebant: & secundum quos visum etiam crimen maiestatis laesae, si magistratus pro concione legisset velcodices (ni malè memini) eorum, quae ad magistratus spectabant tamen. Sed & dixi, in scaena fuisse eos oratores, & vates. Sed & pretii, aut praemii spe, atque fiducia recitationibus incubuisse, persuasum est mihi. Itaque, tribus his convenientibus, censura à patriis moribus, recitatione in scaena, & spe praemii, notati. Itaque falsum tu colligis, notatos semper omnes qui etiam gratis recitarent. An sicco (quod exprobras) sicco nimis pede transi, praetoris edictum, an tu in sicco es? Vale. Rog… autem, atque obsecro te, si ad aures tuas à me accidit nunc insolens aliquid, ut scias, ad meas etiam accidisse insolentissimum a te: & ad tanta crimina patientem esse non oportere. Et vale iterum. Londini. Idib. Iul.
Non me continere possum, quin de meis libris bellicis tibi, argutiolam dicenti, quod de abusu mali in commentationibus adnotavi, exscribam Augustini unum hoc, In nuptiis est bonus usus mali, hoc est bonus usus concupiscentiae carnis. Ne quaeso, ne hominem tui studio sissimum sic tractaris pessimè, immeritò. Vitia non sunt, quibus rectè uti licet. hoc Lactantius. Sic possumu… concupiscentia carnis. sic mendacio, &c.
Vale tertiùm.