The Sin Against the Holy Ghost, Sermons · Sermon 9
SERMO NONVS.
HEB. 10.30.
Novimus enim eum qui dixit, Meum eſt vlciſci, ego rependam, dicit Dominus. Et rurſum, Dominus judicabit populum ſuum.
DAbitis mihi veniam (Viri Patres & Fratres, in Chriſto chariſſimi) ſi ab exordio longo, & altè petito fortaſſe etiam alieno, quo recreant ſe nonnulli, prorſus abſtinuero. Diutiùs vos non tenebo. Aggredior ad ſtatum & principalem huius loci propoſitionem. Sic habet: Hebraeis, adeó que fidelibus omnibus, ideóque & nobis, non eſt à Chriſto deficiendum, ſed in coeptâ ſemel profeſſione perſiſtendum. Hâc amiciſſimâ Apoſtoli ad perſeverantiam in fide Chriſti invitatione, ſi qui non tangantur, ſunt illi in peccatis planè mortui. Qui autem ex potentia Dei cum Chriſto vivunt, hâc auditâ poenarum comminatione mirificè percelluntur. Nec mirum. Hic enim apertis verbis oſtenditur, certam & ſeveriſſimam futuram Dei ultionem in eos omnes, qui poſt acceptam veritatis cognitionem ultrò peccaverint. Qui vltrò poſt agnitam veritatem peccaverit; qui ſciens ac volens gratiam, quam adeptus erat abiecerit; qui à Chriſti morte, non particulari aliquo delicto, ſed abiectâ in totum fide diſceſſerit; ei hoſtia pro peccatis non eſt reſidua; horrenda judicii expectatio eum exedet; ignis fervor eum devorabit. Haec habemus expreſſa verſibus 26, 27.
Voluntatiè peccantibus poſt acceptam veritatis notitiam, non ampliùs relinquitur pro peccatis hoſtia;
Sed terribilis expectatio judicij, & zelus ignis, qui devorabit adverſarios.
Propoſitio in ſe dilucida & certiſſima; utpote in cuius veritatem Inferorum portae nunquam ſunt praevaliturae. Attamen cum amentes ſimus, & tardi corde, ad credendum omnibus, quae ſanctiſſimi Chriſti teſtes ſunt locuti, id, quod in rem noſtram ſit, facit Apoſtolus; propoſitam veritatem duplici stabilit argumento: quorum prius ductum eſt à minoribus comparatis; poſterius à divinis pronuntiatis: utrum que aptiſſimum, illud ad Iudaeos, hoc ad quoſcun que commovendos. Prius exponitur verſ. 28.29. in quibus Spiritus ille veritatis, quem mundus non poteſt recipere, fidelibus ſatis indicat, poenam minimè dubiam, mortem certiſſimam eis omnibus eſſe conſtitutam, qui MOSIS legém spreverint: itáque deducit nos ad ſeriam meditationem acerbiſſimi illius ſupplicij, quo ſine omni controverſiâ excruciabuntur, qui Dei filium pro nihilo habuerint. Quid enim planiùs dici potuit? quid vehementiùs?
Qui irritam fecerit Moſis legem, abſque miſericordiâ ex duorum aut trium teſtimonio moritur.
Quantò (putatis) acerbiore ſupplicio dignus cenſebitur, qui filium Dei conculcârit, & ſanguinem foederis, per quem fuerat ſanctificatus, profanum duxerit, & ſpiritum gratiae contumeliâ affecerit?
Poſterius argumentum habetur verſ. 30. Duobus nititur teſtimoniis. Virum que legimus, Deut. 32. Primum verſ. 35. Mea eſt ultio & retributio. Alterum verſ. 36. Iudicabit IEHOVAH populū ſuum De teſtimoniorum iſtorum ſirmitudine nihil omninò detrahit, quod praemittitur; foreign: ſcimus, Deum non eſſe, ut hominem, qui mentiatur; ſcimus, eum ſui ſemper ſimilē; ſcimus, eorum, quae dixit, ipſum poenitere non poſſe.
foreign, &c. Novimus eum qui dixit, Mihi ultio, ego retribuam, dicit DOMINVS: & rurſum; DOMINVS judicabit populum ſuum.
Accuratam hanc ſuperioris doctrinae confirmationem illuſtri tandem exornat Epiphonemate, vt illo, de horrendâ divini iudicij ſeueritate bene moniti, in eo toti ſimus, vt ne ſimus apoſtatae. Verſ. 31.
Horrendum eſt incidere in manus Dei viuentis. Horrendum eſt: ſed quibus? Num fidelibus? Nihil minus. Fidelis David, cum ei à Gade Propheta Dei iuſſu trium malorū daretur optio, incidā obſecro, inquit, in manum IEHOVAE, quia magnae ſunt miſerationes ejus. Sic horrendum nō eſt eis, qui fide viuunt, vt in Dei manus incidant. At quibus igitur hic horror incutitur? Incutitur ſanè omnibus infidelibus & impijs; ſed apoſtatis praecipuè, à fide Chriſti defectoribus, à purâ religione tranſfugis, Evangelicaeque doctrinae proditoribus. At hi viuunt tamē. Ʋiuunt? Immo ſeneſcunt; etiam valent viribus: domibus eorum pax à pauore eſt, nec eſt virga Dei ſuper eos: in labore mortalium non ſunt, & cum reliquis hominibus non afficiuntur plagis. Superbiâ, tanquam tor que , cinguntur, & violentiâ, velut ornamēto, veſtiuntur. Attendite, ô qui caelis os veſtrum opponitis, & crudimini: vel hinc diſcatis, Deum noſtrum, Deum eſſe vivum; Deum eſſe, qui virgâ ſuâ ferreâ vt vas figuli, vel eos qui collo ſunt duriſſimo, diſſipabit; Deum eſſe, praeter quem nullus eſt; Deum ſolum eſſe, qui & poſſit, & velit, cuiuſuis contumacis & corpus & animā perdere in Gehenna. Horrendum eſt incidere in manus Dei vivi,
foreign: rectiſſimé habet Epigramma.
Inſuave eſt, quicquid nimium eſt; nam dicitur, olim
Mel quoque, ſi immodica eſt copia, bilis erit.
Dabo igitur operam, (Florentiſſimi Academici) vt, quae dicturus ſum, minimo dicam cum faſtidio. In iteratione eorum, quae de propoſitione huius loci, eiuſdemque confirmationis argumento primo, ante hâc expoſui, nullus ero. Accedo libentiùs ad alterius argumenti brevem quandam expoſitionem. Proponitur, Verſ. 30.
Novimus eum qui dixit; Mihi vltio, ego rependam, dicit Dominus; & iterum, judicabit Dominus populum ſuum.
Quo in verſu tria mihi videntur praecipuè eſſe obſeruanda.
Primum, Deum in omnibus promiſſionibus ſuis, in omnibus dictis ſuis veracem eſſe. Id colligo ex eo quod praemittitur; Nouimus eum qui dixit.
Secundum, Deum illatas non ſolùm ſibi, ſed & populo ſuo, injurias vlturum. Id verba volunt, quae ſtatim ſubiunguntur; Mihi vltio, ego retribuam, dicit Dominus.
Tertium, Deum etiam in populum ſuum ſeveriſſimè animadverſurum. Id, quod vltimo loco aſſeritur: DOMINVS judicabit populum ſuum.
Ab horum primo oratio mea reliqua initium capiet, & in eo terminabitur.
Tritum eſt illud Scholaſticorum: Deum non tantùm verum eſſe, ſed & ipſam eſſe veritatem; veritatem in ſeipſo, in operibus ſuis, in verbis ſuis.
Deus veritas eſt in ſeipſo; tum quia id eſt veriſſimè, quod ſe videt ac novit eſſe; aeterna ſcilicet, ac perfectiſſima eſſentia; tum quia forma eſt & ſpecies rerum omnium, quae extra ipſum ſunt, ad quam, quaecun que ſunt, ſunt conformata.
Deus veritas eſt in operibus ſuis; tam ordinariis; cuiuſmodi ſunt opera creationis, & gubernationis mundi; quàm extraordinariis; qualia appello, opera miraculorum, & conſervationis Eccleſiae.
Deus deni que veritas eſt in verbis ſuis: veritas in verbo incarnato, vero Dei filio, Deo & homine, vtro que vero; Propheta, Pontifice, Rege, veris ſingulis. Veritas etiā & in verbo ſcripto, ex quo non praeteribit apex vnus, donec omnia facta fuerint. Coelum & terra priùs praeteribunt. Tot modis Deus verus dicitur, etiam ipſa veritas, ſua ipſius veritas. Cetera nil moror. Ʋnica certè doctrinae coeleſtis cognitio nobis eſt ad ſalutem neceſſaria; quae cum non ſit aliunde, quàm è fonte divino, è verbo Dei ſcripto, haurienda, nobis quaerenda non eſt in lutulentis Philoſophorum lacunis. Puriſſimum habemus Dei verbum, ſemen illud immortale, ab antiquiſſimis iam olim temporibus, ad haec noſtra deductum ſecula. Quid nō eo delectemur? Quid non in eo conſeneſcimus? O quanta faex eſt in orbe Chriſtiano, ut nihil ferè tam ſit foreign, quod non alicui videatur venuſtiſſimum? Nihil dico, hunc in fructuoſâ vtriuſque juris ſcientiâ ſtudium ponere; illum medicorum libris pervolutandis invigilare; alium artibus ingenuis perdiſcendis aetatem agere. Scio juriſconſultorum domos ipſa eſſe Civitatum oracula, eóſ que , dum pro tribunali ius dicunt, à potentiſſimo rerum omnium conditore Deos eſſe appellatos. Scio, medicos honore eſſe afficiendos;Eccleſ. 38.1. creavit eos Dominus. Quin & artes liberaliores ſuam habent laudem: ritè & loco adhibitae ita Dominam Theologiam non dedecorant, vt ei potiùs ancillentur, et inſerviant.
Hoc tamen liceat dicere, pleroſ que hiſce ſtudiis ſic inflammari, ut tempus eis non ſit reliquum, quod verbi divini, aut auditioni, aut lectioni, aut meditationi velint impertire.
Si iſtis hoc eſt dandum vitio; quid de illis dicendum, qui quantum in ipſorum animis roboris eſt, & nervorum, id totum ſine fructu ſinunt praeterire; dum edenda curant & pervulgāda, quae ipſi fecerint poemata, nugatoria, ſcurrilia, laſciva? quorum ingratâ ſenioribus dulcedine corruptelá que , mirum nî ſint iuniorum mores depravati. De libellis ipſis ſic facilè cenſuerim, aptiſſimos eſſe, qui tunica ſint ſcombris, & involucra thuri, odoribus, piperi, ceteriſ que , quaecun que chartis amiciuntur ineptiſſimis: digniſſimos proculdubio, qui id patiantur, quod magici illi libri, quorum facta eſt mentio, Act. 19.19. ut nimirùm igni propalàm dentur abſumendi.
De libellorum iſtiuſmodi confectoribus aſperiùs nil dicam. Habebunt unde erudiantur, ſi*Cap. 12 12. Eccleſiaſten conſuluerint. Ille, quâ fuit coeleſti ſapientiâ perſtrinxit eos omnes, qui in poſterum ludicra ſcriberent & inutilia. Quàm modeſtè id fecerit verba indicabunt faciendi multos libros nullus eſt finis. Non hìc ſubstitit prudentiſſimus Davidis filius: addidit; & lectio multorū fatigatio carnis. Quo dicto▪ etiam cultiori literaturae inuſſit notam dedecoris & infamiae, niſi ad laudem glorioſae Dei gratiae referatur; tantum abfuit ut eos approbaret, qui lectitandis ſcriptionibus profanis & impiis ſemet oblectarent.
At corum tamen, aetas noſtra peperit quamplurimos. Ita pleri que ſumus (qui ſumus Academici) ad quamlibet perverſitatem ingenio proclivi, ut ad ineptias quaſcun que malimus abire, quàm ut reconditum ſapientiae coeleſtis theſaurum, nobis ipſis vel minimo cum ſudore vel…mus comparare. Duo mala facimus, ſcaturiginem aquarum viventium derelinquimus;Ierem. 2.13 & effodimus nobis ciſternas, ciſternas fractas, aquae capiendae nunquam ſuffecturas, Quae certè minimè faceremus, ſi nôſſemus unicum illum verum Deum, acerrimum ſui ipſius defenſorem, acerbiſſimum hoſtium ſuorum vindicem, iuſtiſſimum populi ſui aſſertorem.
Eum ſi nôſſemus, non, perinde ac vivimus, viveremus; piâ mente eum coleremus; mandata eius ſervaremus. Nimiùm, heu nimiùm, mentes noſtras intra pollutionis humanae fines continemus: extra terram non reſpicimus; acuti ad ea, quae iuxta nos ſunt, dijudicanda, cum cogitationes noſtras in coelum erigimus, hebeſcimus, & obtundimur. Ita ſumus homines naturâ comparati, nihil ut ſciamus eorum, quae Dei ſunt.
Abſcede à me Satana; offendiculo mihi es;Matth. 16.23. non ſapis quae Dei ſunt, ſed quae hominum: dignus erat Petrus, qui haec audiret à Domino. Iuſtiſſima eſt illa quorela Dei, Ierem. 4.22. quâ populum ſuum inſimulat ſtultitiae, quòd ipſum non noverint. De Ephraimo & Iſraele pronunciat Hoſeas, c. 5. 4. ipſos IEHOVAM non agnoſcere. Admonetur Titus, illâ ad ipſum epistolâ, c. 1.16. eſſe, qui profitentur Deum ſe ſcire, cum factis negent. Abominandi ſunt & rebelles, & ad omne opus bonū rejectanei: pollutá ſunt & mente & conſcientià: Deum profitentur ſe ſcire, quē minimè ſciunt, factis negant. Apertiſſimè Iohannes ep. 1. c. 2.4. Qui dicit ſe nôſſe Deum, & mandata ejus non ſervat, mendax eſt; non eſt in eo veritas. Si haec vera ſint, tam certis ſacrarū literarum teſtata monumentis; certúm que ſit quod de gentibus affirmat Apoſtolus, ipſas, et ſi Deo nec gloriam darent, Rom. 1.12.nec gratias agerent, Deum tamen cognoviſſe: nec ullius poſſit levitatis argui, quod hoc in loco omnium fidelium nomine profertur; Novimus eum qui dixit: non abs re facturus mihi videor, ſi quàm varia ſit hominum de Deo notitia, paucis tetigero.
Extra controverſiam ponimus, quendam ineſſe humanae menti eum que inſtinctu naturali, divinitatis ſenſum. Hoc ipſum vel Ethnicis ipſis ſic innotuit, ut ipſorum non nemo affirmârit pro certiſſimo, nullam eſſe tam barbaram nationem; nullam gentem tam efferatam, cui non inſideat haec perſuaſio, Deum eſſe. Latè certè patet, nec obſcura est iſt haec in humanâ mente divini numinis impreſſio.
Si quis enim pauliſper à terrenis curis & studijs vacuus, totā hanc mundi machinam conſideret, quae ut decore ornata eſt mirifico, ita legibus gubernatur certiſſimis; certè fieri non potest, quin cogitet, eſſe aliquem, qui haec omnia condiderit, condita ſui… legibus circumſcripſerit, circumſcripta legibus intra illarū fines continuerit, & contineat. Haec ſi cogitârit, incipit mox videre, qualis ſit DEVS. Quia enim ipſum eſſe rerum omnium creatorē, ideo que rebus omnibus creatis priorem ſentit, luculentum habet intra ſe de ejus aeternitate teſtimonium. Si ſingularum mundi partium mirabiles motus & effecta contempletur; haec illum de immenſà Creatoris ſui potentiâ admonebunt: ſi earundem decoram, & per omnia ſibi ipſi convenientem, diſpoſitionem expendat; illius ſapientiam neceſſariò admirabitur: ſi firmum, ſibi que ſemper conſtantem, huius machinae ordinem videat, Dei veritas in oculos eius incurret. Pergat porrò; spectét que uſum ſingulorum, & utilitatem ex iis ad homines redeuntem, certus erit (niſi fuerit ingratus) de Dei bonitate. A coelis oculos convertat ad terram, ad flores agri, ad volucres, ad minutiſſima quae que animalcula; eorum ſive formam, ſive agilitatem ponderet, velit nolit, etiam in illis cogetur virtutem agnoſcere, humanâ longè majorem. In ſemetipſum respiciat, conſideret que membrorum corporis ſui diſpoſitionem & vſum, multa perspiciet divinae potentiae, ſapientiae, bonitatis argumenta. His deni que adiiciat exempla iudiciorum Dei, quibus aut cultores ſuos tuetur, aut hoſtes punit, perſpicua ſcilicet manſuetudinis & juſtitiae ipſius ſpecimina contuebitur.
Habemus iam apertum, & nobis ob oculos poſitum, librum illum phyſicum, quo aeternus ille Rex Regum, potentiſſimus, ſapientiſſimus, veriſſimus, optimus, benigniſſimus, & iuſtiſſimus declaratur. Haec eſt illa divini numinis intelligentia; haec illa Dei notitia, quam Paulus ad Rom. 1o. firmiter aſſeverat hominum mentibus inſculptam eſſe, & vniverſis inditam, ut ne quis impietatem ſuam, & iniuſtitiam, excuſatione ignorantiae poſſet defendere.
Praeter iſtam ex libro creaturarum perceptam Dei cognitionem, alia eſt longè perfectior ex libro legis capienda. Singulare Dei donum eſt, quod ad Eccleſiam ſuam erudiendam, non mutis tantùm utatur magiſtris, ſed & os ſuum ſacroſanctum aperiat, quo certiſſimos nos faciat, ipſum ſe ſolum eſſe & ſummum Deū, qui unicè fit obſervandus, timendus, colendus. Haec Dei notitia, quâ ab ipſius ore, ex verbo ejus ſcripto inſtruimur; latiſſimè diffunditur in Eccleſiam univerſam. Cum Hieroſolymitanis habitat Iebuſaeus: unâ creſcunt urtica & myrrha; hoedi cum agnis ad eundem accedunt paſtum; piſces tam mali quàm boni capiuntur; in agro Domini, ut florent inter ſpinas lilia, ſic inter ſpicas Zizania. Haec viſibilis Eccleſiae ſors eſt, haec facies, hic color. In ea ſunt Electi, fideles, pii; ſunt & Reprobi, infideles, impii. Tam hi, quâm illi, ad verbum audiendum vocati, & admiſſi, ex eodem edocentur, non ſolùm eſſe Deum; ſed & obſervandum eſſe, timē dum eſſe, colendum eſſe.
Sola ſupereſt notitia Dei perfectiſſima, ex libro fidei haurienda: quà ſolâ illuminamur in spem aeternae vitae; quâ ſolâ, qui mortui eramus, vivificamur; quâ ſolâ Deum ipſum, non tantùm ut mundi conditorem, omnium que quae fiunt, unicum autorē & arbitrum, ſed etiam, ut noſtrum in Mediatoris perſonà redemptorem, confitemur & agnoſcimus.
Tam varia eſt hominum de Deo notitia. Ex libro creaturarum ſcimus eſſe Deum; ex libro legis intelligimus ipſum eſſe obſervandum, timendum & colendum; ex …ibro fidei credimus eundē nobis eſſe Servatorem. Haec ultima & perfectiſſima Dei notitia, unicè vera & ſalutaris, in ſolis electis ex Evangelij gratiâ reſidens & elucens, ea eſt, quam hoc in loco vult Apoſtolus, dum ait: Novimus eum qui dixit.
Quibus verbis vis ineſt at que acrimonia quaedam ad movendū. Ac ſi diceret: quid non putamus fore; quid non credimus fore, ut Chriſti deriſores, eiuſ que ſanguinis contemptores, gravi ſupplicio coerceantur? Novimus cum qui dixit, Mea eſt ultio. Nos qui à patre Chriſto damur, qui ex mundo ſeligimur, qui à poteſtate Satanae eximimur, verè novimus eum, qui dixit, Mea eſt ultio. Verè ſcimus qualis ſit Deus, quàm zelotes, quàm ſeverus & incorruptus iniquitatum ultor. Contemptum ſui nunquam feret impunitum.
Dixit, Mea eſt ultio, ego rependam] Dixit? & non perficiet? Immò, inquit BALAAMVS: Deus fortis non eſt homo, Num. 23.10.qui mentiatur, aut filius hominis, quem poeniteat. Ardentiùs dictum quod ſtatim adiungit, an ipſe dixerit & non faciet? an loquutus fuerit, & non praeſtabit illud? Si iſte▪ Boſoris filius, minùs apud nos autoritate ſuâ poſſit, quòd mercedem iniquitatis amaverit: at audimus*1 Sam. 15 29 Samuelem id ipſum confitentem; Fortitudo Iſraelis non mentietur & poenitudine non flectetur, neque enim homo eſt, ut poeniteat eum: audimusaRom 9.19 Malac. 3.6. Apoſtolum interrogantem, Voluntati Dei quis reſiſtit? audimus ipſum Deum de ſe dicentem, Ego Deus, & non mutor. Quod etiamſi dictum vult Hieronymus, ne putemus, Deum divinitatis mutare naturam; AVGVSTINVS tamē aliud mavult illis verbis ſignificari, nempe in Deo non eſſe mutationem ſecundum voluntatem, & propoſitum. Aptiſſima ſanè interpretatio, & illi Scholaſticorum regulae convenientiſſima: voluntatem Dei, quocunque ſeſe vertant creaturae, manere ſē per invictam, atque immutabilem. Ego Deus, & non mutor. Cū vos mutaverit & in deterius culpa veſtra, & in melius gratia mea, Ego non mutor. Plura non urgeo.
Ex iſtis liquidò conſtat, DEVM in omnibus promiſſionibus ſuis, in omnibus dictis ſuis veracem eſſe, talem que agnoſci à fidelibus Novimus eum qui dixit] Dixit, & facturus eſt, Dixit, & praeſtabit illud: Dixit, Mea eſt ultio, ego rependam. De quo eius dicto, ſi ipſe voluerit, proximè. Nunc finis ſit.
Illuſtra faciem tuam erga nos, ô Excelſe. Concede quaeſumus, ut in tenebris hujus mundi ſemper nobis praeluceat, quae elucet in verbo tuo, tua veritas; ut in eam indies magis magíſque intenti, convenienter eidem curſum noſtrum peragamus, donec tandem perveniamus ad fruitionem beatiſſimae illius quietis, quam nobis peperit vnigenitus Filius tuus, Dominus noſter, Ieſus Chriſtus: cui tecum, & cum Spiritû Sancto, honor ſit & gloria, in ſecula, AMEN.